Media-ethicus Huub Evers is lid van de Raad voor de Journalistiek; hij  blikt terug op de zaken die de RvdJ in 2013 behandelde.  In deel 1: de Raad in cijfers. Vorig jaar werden 120 klachten ingediend bij de RvdJ, een stijging van 13 procent in vergelijking met 2012.

Bij die stijging van het aantal klachten moet worden aangetekend dat een kwart daarvan niet leidde tot behandeling, bijvoorbeeld omdat klager niet aangemerkt kon worden als direct belanghebbende. In ons land moet iemand die naar de Raad stapt, aantonen dat er sprake is van een direct belang. Meestal betekent dat dat het artikel of de uitzending in meerdere of mindere mate over hem of haar moet gaan. In sommige andere landen (bij de Duitse Presserat bijvoorbeeld) hoeft dat niet: iedereen die zich ergert aan een journalistieke onzorgvuldigheid, kan daar een klacht indienen.

In enkele gevallen werd een klacht weer ingetrokken, omdat het geschil in goed overleg met de (hoofd)redactie kon worden opgelost. Overigens is het nu (met de sinds november 2013 van kracht zijnde nieuwe werkwijze) verplicht om als klager eerst te proberen tot een vergelijk te komen met de redactie van het medium waartegen de klacht zich richt. Vóór die tijd werd dat wel geadviseerd, maar was dat niet verplicht. In enkele gevallen leidde bemiddeling tot een oplossing en dus tot het intrekken van de klacht.

75 behandelde klachten

Allereerst enkele cijfers. De getallen tussen haakjes zijn die van 2012. Van de ingediende klachten werden er 75 (76) behandeld op 17 (15) zittingen. In 61 (65) gevallen deed de Raad een uitspraak die zijn opgenomen in het jaarverslag. De overige uitspraken zijn of worden in 2014 gepubliceerd. Van die 61 klachten (exclusief de herzieningen) waren er 18 (15) gegrond, 8 (8) deels gegrond en 31 (28) ongegrond. In 4 (8) gevallen werd een verzoek tot herziening afgewezen, omdat de verzoeker de Raad er niet van kon overtuigen, dat de beslissing berustte op feiten die niet klopten.

Wanneer we ons hier verder beperken tot de 75 behandelde klachten, zien we die stijging van klachten tegen regionale dagbladen niet of nauwelijks: 37 in 2011, 18 in 2012 en 19 in 2013. Ook de klachten tegen landelijke dagbladen bleven nagenoeg gelijk: 12 in 2011, 14 in 2012 en 13 in 2013. Bij de landelijke publieke omroepen was er sprake van een daling: 8 in 2011, 13 in 2012 en 6 in 2013. Dat was ook het geval bij de commerciële omroepen: van 5 in 2011 naar 4 in 2012 naar 3 in 2013. Ook bij de lokale en regionale omroepen nam het aantal klachten af: van 4 in 2011 naar 5 in 2012 naar 1 in 2013. Ook bij de online media was die tendens zichtbaar: van 7 in 2011 naar 6 in 2012 naar 5 in 2013.

Klachten Top 5

Wanneer bijna overal van een lichte daling sprake is, waar zit dan de stijging? Bij de publieks- en de opiniebladen steeg het aantal klachten van 2 in 2012 naar 5 in 2013. Bij de vak- en bedrijfsbladen is een stijging van 1 naar 4 te zien en bij de nieuws- en huis-aan-huisbladen een lichte: van 3 naar 4.

De lichte daling bij de online media is opmerkelijk, wanneer we opnieuw naar onze oosterburen kijken. Bij de Presserat worden al enkele jaren meer klachten tegen online publicaties (ook op de websites van kranten en tijdschriften!) dan tegen print media ingediend. Zoals elke vergelijking gaat ook deze een beetje mank, maar de tendens is duidelijk.

Kijkend naar de inhoud van de klachten luidt de top-5:

  1. Bijna 60% van de klachten ging over onjuiste en/of tendentieuze berichtgeving;
  2. Ruim 50% over het achterwege laten van wederhoor
  3. Ongeveer 30% over het aantasten van de privacy
  4. In bijna 20% van de klachten ging het over bronnen. Bij bronnen kan het gaan om het aantal informanten en over de betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van bronnen.
  5. In ruim 10% stond het ontoelaatbaar gebruik van informatie of belangenverstrengeling centraal.

Open vizier

Dit algemeen klassement lijkt in hoge mate op dat van 2012. De percentages zijn niet exact identiek uiteraard. Verder is het thema ‘open vizier’ (het werken met verborgen camera of het zich niet of onvoldoende kenbaar maken als journalist) uit het klassement verdwenen.

In veel klachten is sprake van meer dan één aspect: wanneer iemand klaagt over geen of onvoldoende wederhoor, gaat dat vaak gepaard met het verwijt dat (daardoor) sprake is van onjuiste en tendentieuze berichtgeving. Zo is er ook een koppeling tussen verborgen camera en aantasting van de privacy of tussen het niet nakomen van afspraken en het niet vooraf laten lezen van het verhaal.

Lees ook het tweede deel waarin Huub Evers een aantal opvallende cases bespreekt die de Raad voor de Journalistiek in 2013 behandelde.

Lees ook het jaaroverzicht van de Raad voor de Journalistiek over 2012 dat Huub Evers vorig jaar voor DNR schreef.

Nog geen reactie — begin de discussie!