Media-ethicus Huub Evers is lid van de Raad voor de Journalistiek; hij  blikt terug op de zaken die de RvdJ in 2013 behandelde.  In deel 2: enkele uitspraken uitgelicht, die tezamen een aardige indruk geven van wat er aan klein en groot leed zoal passeert bij de Raad.

Flecha en de Volkskrant

De bekende Spaanse wielrenner Flecha werd in een groot artikel aangeduid als ‘klant van dopingarts Fuentes’. Deze renner van de Nederlandse wielerploeg Vacansoleil had volgens de Volkskrant in 2006 minstens vier keer bloed laten aftappen door ‘dopingarts’ Fuentes. Dat bleek volgens de krant uit de in beslag genomen administratie van de arts. De renner, die evenals veel van zijn collega’s, beweerde nooit doping te hebben gebruikt, onderging bloedtransfusies bij Fuentes.

Volgens Flecha was het verhaal flinterdun, namelijk maar op één bron gebaseerd en dan ook nog een anonieme. Meer dan vage verdenkingen had de krant niet. De beschuldigingen zouden tot gevolg kunnen hebben dat hij zijn wielercarrière zou moeten beëindigen omdat hem geen nieuw contract zou worden aangeboden.

De journalisten vonden dat ze de stevige en beschuldigende conclusie in het stuk konden waarmaken, want ze hadden langdurig en diepgaand onderzoek gedaan en een groot aantal bronnen gesproken. Ze beschikten over minstens vier anonieme bronnen, die op hun beurt gedeeltelijk of volledig geïnformeerd waren over het ‘dossier-Fuentes’. Ze hadden de informatie van die bronnen uitvoerig en zorgvuldig geverifieerd in de administratie van Fuentes.

De Raad was het met de journalisten eens dat ze voldoende onderzoek hadden gedaan, ook naar de betrouwbaarheid van hun bronnen. Ze hadden alleen de beschuldigingen moeten toeschrijven aan die bronnen in plaats van die te presenteren als vaststaande feiten. Zo hadden ze ook in het artikel zelf meer inzicht moeten geven in hun research en hun bronnenmateriaal. Te veel vragen bleven onbeantwoord: hoeveel bronnen hadden ze en hoe hebben ze hun betrouwbaarheid getoetst? Waarom wilden die bronnen allemaal anoniem blijven? Hoe hadden ze de informatie geverifieerd? Daarom was de klacht gedeeltelijk gegrond.

Gooi- en Eemlander en de ombudsman

De krant publiceerde een opiniestuk, geschreven door de ombudsman van diezelfde krant. Het stuk ging over plannen van de gemeente Huizen om een groot stuk van het Gooimeer in te dammen om zo de kust aantrekkelijker te maken. De schrijver van het stuk, zelf wonend aan het Gooimeer en buurtactivist, vond dat een onzalig plan. Hij ried het gemeentebestuur eveneens af mee te werken aan de uitbreidingsplannen van de ‘verloederende zeilschool’. Daarna volgden nog enkele minder positieve opmerkingen over die zeilschool.

Volgens klager, eigenaar van die zeilschool, werd in het artikel door termen als ‘uitdragerij van jewelste’ een onjuist en vernietigend beeld geschetst van zijn bedrijf. De schrijver van het stuk maakte misbruik van zijn functie als ombudsman bij die krant. Klager kreeg de gelegenheid ook zelf een opiniestuk te schrijven. Dat werd geplaatst, maar toch was hij daarmee nog niet tevreden. Dat woog niet op tegen zijn standpunt dat op een onjuiste en tendentieuze wijze over hem geschreven werd door een journalist die zijn functie als ombudsman misbruikte en onvermeld liet dat hij in onmin leefde met klager en diens familie.

De Raad vond ook dat in het stuk grievende uitlatingen werden gedaan over de zeilschool die niet met feiten werden onderbouwd. De vermelding van de functie ‘ombudsman’ wekte de indruk dat er sprake was van onpartijdige berichtgeving waar het in werkelijkheid ging om subjectieve inkleuring.

Dat de krant later in een artikel meldde niet gelukkig te zijn met plaatsing van de gewraakte passages, kon niet afdoen aan het oordeel van de Raad dat hier geen sprake was van zorgvuldige journalistiek.

Overigens is de functie van ombudsman bij deze krant een andere dan bij de Volkskrant of NRC Handelsblad: bij de ombudsman van de Gooi- en Eemlander kunnen lezers terecht met klachten over alles en iedereen, maar niet over de krant zelf.

SBS6 en Wegmisbruikers

Klager vond dat SBS6 hem in een herhaling van het programma Wegmisbruikers niet meer herkenbaar in beeld had mogen brengen. Hij had weliswaar toestemming gegeven voor opname en uitzending, maar daarna had hij een brief geschreven waarin hij die toestemming introk.

Volgens de Raad geldt gegeven toestemming in beginsel voor onbepaalde tijd en hoefde de brief ook een herhaling van de uitzending niet in de weg te staan. Wel had de redactie na het ontvangen van de brief in contact moeten treden met de schrijver. Iemand heeft het recht op zijn toestemming terug te komen. De redactie had hem in de herhaling moeten ‘blurren’. Door dat achterwege te laten handelde zij onzorgvuldig.

Noordhollands Dagblad, De Telegraaf en privacy

emand werd in de krant aangeduid met volledige voornaam en initiaal van  haar achternaam. Verder stond in het stuk ook de straatnaam plus de vermelding dat zij HIV-besmet is. Door deze combinatie van gegevens was haar privacy aangetast, vond de klaagster.

De Raad daarentegen vond niet dat van onzorgvuldige journalistiek sprake was. Het vermelden van voornaam en initiaal van de achternaam is gebruikelijk in de rechtbankjournalistiek. De HIV-vermelding was ook op de zitting aan de orde geweest in die zin dat de rechter daar in zijn of haar afweging rekening mee had gehouden. Dus was het relevant. Evenals het vermelden van de straatnaam, omdat het voorval (mishandeling buurvrouw) daar had plaatsgevonden.

Ook in De Telegraaf ging het, in een heel andere zaak, om de combinatie van gegevens. In het artikel ‘Roofreis op doktersrecept’ werden een vrouw en haar zoon aangeduid met de voornamen en de initiaal van hun achternaam. Ook hun leeftijden werden genoemd. Van de zoon werd zijn beroep vermeld plus de straat waar hij woonde. Bij het verhaal stonden foto’s waarop een balkje over hun ogen was geplaatst. Kernvraag in de klacht was: mag een krant zoveel persoonlijke informatie verstrekken zonder dat de betrokkenen zijn veroordeeld?

De Raad vond dat de twee op de foto’s gemakkelijk herkenbaar bleven. Door de combinatie van de foto’s en de vermelde gegevens kunnen ze eenvoudig worden geïdentificeerd en getraceerd buiten de kring van mensen bij wie ze toch al bekend zijn. Dat levert een ongerechtvaardigde aantasting van de privacy op, tenzij er sprake is van omstandigheden op grond waarvan deze handelswijze journalistiek toelaatbaar moet worden geacht. Volgens de Raad was daarvan geen sprake en handelde De Telegraaf (die niet op de klacht reageerde) dus onzorgvuldig.

Een klacht als deze laatste zou nu, na het in werking treden van de nieuwe werkwijze, hoogstwaarschijnlijk niet meer in behandeling worden genomen. Sinds 1 november 2013 geldt de bepaling dat de Raad een klacht tegen een medium dat zich uit beginsel niet verweert, niet meer in behandeling neemt, tenzij die klacht aspecten van algemene strekking of principieel belang bevat. Daarvan lijkt in de hier kort beschreven klacht geen sprake.

De Puttenaer en de excuses

Klager maakt bezwaar tegen een artikel onder de kop “’Mantelzorger’ in schaapskleren. Bejaarde bestolen onder mom van naastenliefde”. De hoofdredacteur liet per brief weten dat dit artikel zo nooit gepubliceerd had mogen worden, omdat het onderzoek te dun was. Bovendien waren de beschuldigende kwalificaties niet relevant en hadden ze dus achterwege moeten blijven.

De Raad vond dat hier sprake was van onzorgvuldige journalistiek. De brief van de hoofdredacteur maakte dat oordeel niet ongedaan.

Stand.nl en de publieksreacties

Klaagster vindt het niet correct dat de redactie van Stand.nl enkele stellingen die zij op de website plaatste, had veranderd. De Raad was het hiermee niet eens en vond dat het recht van een redactie van een website. Bovendien was klaagster door gehoor te geven aan de oproep om als reactie een of meer stellingen te plaatsen, akkoord gegaan met de spelregels. Die zeggen dat de redactie het laatste woord heeft.

Uiteindelijk is de redactie verantwoordelijk voor wat er op de site staat. Van een publiek domein is geen sprake. De Raad voegde aan deze beslissing nog toe, dat het de redactie van Stand.nl siert dat naar aanleiding van deze klacht de spelregels over het aanpassen van stellingen nog eens werden verduidelijkt.

Leidraad geactualiseerd

Alle uitspraken uit 2013 staan in samenvatting in het jaarverslag. Daar zijn ook meer getallen en tabellen te vinden. De Raad blijft ook in 2014 het klachtenmeldpunt voor mediaconsumenten. De oordelen van de Raad blijven een moreel kompas voor de beroepsgroep. De Leidraad wordt geactualiseerd. Wie een bijdrage daaraan wil leveren is welkom, ook bij de schrijver van dit stuk.

Lees ook deel 1 van dit jaaroverzicht 2013 van de Raad voor de Journalistiek waarin een cijfermatig overzicht wordt gegeven.

Lees ook het jaaroverzicht van de Raad voor de Journalistiek over 2012 dat Huub Evers vorig jaar voor DNR schreef.

Nog geen reactie — begin de discussie!