Een klaslokaal vol jonge vrouwen die aan de lippen hangen van drie bevlogen, mannelijke, datajournalisten: welkom bij de cursus datajournalistiek van Utrecht Data School en Coolpolitics. In tien weken leer ik hier datajournalistiek te bedrijven door onderzoek te doen naar de rol van vrouwen in (post)conflictgebieden.

Kijkend naar de man/vrouw-verhouding op dit handjevol vierkante meters rijst echter ook een andere vraag: wat is eigenlijk de rol van vrouwen in de datajournalistiek?

Datajournalistiek is de meest technische vorm van nieuwsvergaring en –duiding. Als datajournalist besteed je een groot deel van de dag aan het analyseren en interpreteren van cijfers met behulp van software en algoritmes. Opvallend daarom dat ik in dit lokaal vooral omringd word door seksegenoten, want de combinatie van vrouwen en cijfers wordt door velen gezien als een klassieke mismatch.

Durven vrouwen zich te wagen aan het graven in tabellen en analyseren van grafieken voor een journalistieke productie? Of is niet de studentensamenstelling van deze cursus, maar juist het jonge panel van mannelijke datajournalisten dat voor ons staat een correcte afspiegeling van deze tak van de beroepsbevolking?

Vrouwen zijn in de meerderheid op de hbo-opleidingen journalistiek: in 2013 zijn ze volgens de HBO Raad goed voor 55 procent van het aantal studenten. Volgens Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de universiteit van Amsterdam, was in 2013 echter maar 36 procent van alle journalisten in Nederland vrouw. Andere harde cijfers over kenmerken van (zelfstandige) journalisten zijn niet of nauwelijks beschikbaar, laat staan voor een ‘nieuwe’ specialisatie als datajournalistiek.

Twitterende datajournalisten

Steeds meer journalisten werken op freelancebasis en voor freelancers is een gezond en groot netwerk pure noodzaak. Daarnaast wordt elke journalist graag veel gelezen. Als netwerkplatform en roeptoetermedium bij uitstek verwacht ik dat Twitter meer inzicht kan geven in wie ze eigenlijk zijn, die datajournalisten van Nederland. Helaas kan ik slechts tien Nederlanders vinden die zichzelf in hun Twitterbiografie omschrijven als datajournalist (of ‘data journalist’) waarvan één vrouw, de voor One World schrijvende Winny de Jong. Buiten Nederland zijn het er 109, waarvan 72 procent man.

Deze lijst is natuurlijk niet volledig. Datajournalisten gebruiken andere kernwoorden om zichzelf te omschrijven op Twitter, of zijn
gewoonweg niet actief op het medium. Wat meer online research, op LinkedIn en in colofons van mediaplatforms, leidt uiteindelijk tot een lijst van 29 Nederlandse datajournalisten, die het idee dat ik me in een mannenwereld begeef opnieuw lijkt te bevestigen: er zitten slechts acht vrouwen tussen.

Herwin Thole en Daan van Elk, twee van de jonge bevlogen datajournalisten in dat eerder genoemde klaslokaal, laten via Twitter weten nog wel wat vrouwen te kennen in het vak. Maar deze blijken erg aan de visualisatiekant te zitten van datajournalistiek. Of ze ook echt onderzoeken en ‘het journalistieke verhaal maken’ is onduidelijk.

Jerry Vermanen, datajournalist bij NU.nl, tipt Amanda Cox. Een journaliste en grafisch vormgever met een achtergrond in de statistiek. Maar geen Nederlandse. Wel Nederlands is Farida Vis. Zij won de Data Journalism Award 2012 voor een stuk gepubliceerd in The Guardian. Maar zij woont en werkt al jaren in Engeland en is volgens haarzelf ook geen datajournalist, maar wetenschapper en docent aan Sheffield University.

De vrouwelijke ‘waarom’-vraag

Goed, mannen zijn dus in de meerderheid. Maar maakt het eigenlijk uit of een journalist een man of een vrouw is? Wel als het aan Stichting Vrouw en Media ligt, die zich inzet om de positie van vrouwen in de media te verbeteren. Voorzitter Vera Spaans bevestigt het beeld van vrouwelijke studenten tegenover mannelijke kopstukken.

In beeldbepalende en leidinggevende functies hebben mannen zwaar de overhand. De doorgroei stokt, in-en externe factoren zitten ambitieuze vrouwen nog steeds in de weg.

En meer vrouwelijke input komt de kwaliteit van de journalistiek ten goede, aldus Spaans, al kan ze een inhoudelijk verschil tussen journalistieke producties van mannen en vrouwen niet direct onderschrijven. Journaliste Jaenet Aartsen ziet wel een verschil: vrouwen hebben een andere werkelijkheidsbeleving en dus een andere nieuwsopvatting. Als journalist schrijven ze daardoor andere artikelen; de focus ligt op zachter nieuws en de ‘waarom’-vraag. Dit draagt bij aan de diversiteit van verslaggeving en dus aan de kwaliteit.

Aartsens uitleg is zowel een verklaring voor het minieme aantal vrouwelijke datajournalisten als een pleidooi voor meer. Datajournalistiek staat te boek als hard en onbuigzaam. Maar juist bij data is het verhaal achter de cijfers, de ‘waarom’-vraag, zo belangrijk. De sociale context geeft data duiding, maakt cijfers begrijpelijk en toepasbaar. In deze zachte benadering zijn vrouwen meester en dat maakt hen in deze tak van sport onmisbaar. Er is dus werk aan de winkel voor die twintig slimme jonge vrouwen die mij in dit klaslokaal omringen.

Al één reactie — discussieer mee!