Correspondentschap in Brussel is “een kutbaan”, aldus een van de deelnemers aan het onderzoek Europa in het nieuws. Europees nieuws wordt consequent weggedrukt, de redactionele bezetting ter plekke is navenant klein en complexe ontwikkelingen worden via clichématige frames gerapporteerd.

“Toen ik doorkreeg wat de baan inhield, heb ik er voor bedankt”, bekende Europarlementariër en oud-politiek redacteur van het NRC Derk Jan Eppink tijdens de presentatie van het onderzoeksrapport Europa in het nieuws ter gelegenheid van de jaardag van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren.

Harm Taselaar, hoofdredacteur van het RTL, biechtte desgevraagd op jarenlang een correspondentschap voor zijn RTL Nieuws in Europa te hebben tegengehouden. Na een bezoek aan Brussel was hij er “knettergek” weer vertrokken; opgelucht om nu met eigen ogen te hebben gezien dat staf ter plekke nergens toe leidt. Zijn teller staat nog altijd op nul.

En de NOS? Marcel Gelauff bekende: 30 medewerkers in Den Haag, 3 in Brussel. Misschien toch wel enigszins scheef, gezien het belang van Europa voor Nederland. En gezien de complexiteit van de Brusselse materie.

Neerlandocentrisme

De complexe context waarin EU-besluiten tot stand komen, komt nog altijd te weinig aan bod. Aldus de 32 Europa-experts (journalisten, politici, wetenschappers en maatschappelijk middenvelders) die uitvoerig zijn geïnterviewd voor Europa in het Nieuws. Tegelijkertijd is de eurocrisis een casus die toont hoe Europa in de Nederlandse media wèl te verslaan is. Die kansen worden nu nog bedreigd door vier knelpunten waaraan het lastig, maar niet onmogelijk ontkomen is.

Ten eerste het groeiend belang van de politieke maar complexe besluitvorming van Brussel. Dan het grote aantal voorlichters en lobbyisten, die een stortvloed van gekleurde informatie produceren. Wie, ten derde, met (te) weinig mensen complexe informatie moet verwerken, vervalt snel in routines en grijpt terug op basisframes die hun waarde hebben bewezen: benefit, maar vooral disadvantage en conflict. Of op specifiekere varianten daarvan, zoals het zinlozeregeltjesframe, het ‘Circus Straatsburg’, meer of minder Europa of het verspillingsframe.

Ten slotte lijkt het onmogelijk om te ontsnappen aan het neerlandocentrisme – de reflex om nieuws vanuit Nederlands belang te brengen, zonder daarbij over de grenzen te kijken. Als hoofdredacteuren deze problemen erkennen, dan zouden ze omstandigheden kunnen scheppen om aan deze knelpunten te ontkomen.

Brussel wordt weggedrukt

Uit de gesprekken met de experts blijkt dat zij er mensen bij willen hebben. Meer Kuifjes in Brussel, graag. Anders blijven relevante verhalen liggen. Zo besloot de Volkskrant vlak voor het uitbreken van de eurocrisis één correspondent terug uit Brussel te halen. Marc Peeperkorn (Volkskrant) liet daarop België en de NAVO vallen om zich vrij te maken voor het belangrijkste verhaal van dit decennium – de monetaire, financiële en uiteindelijk economische crisis.

Voor Europa, verzuchtte Mathijs Bouman (RTL Z), gelden blijkbaar andere regels dan voor Den Haag (logisch, want nationaal belang) en Washington (waarvan het Nederlandse belang lang niet altijd vaststaat). Nieuws uit deze steden ‘drukt’- soms onterecht – het Brussels nieuws terzijde. Een eerste advies aan de hoofdredacteuren luidt dan ook vaker voor Europees nieuws te durven kiezen. Dat gebeurt te weinig.

Kijk eens over de grenzen

Brussel is na Washington de meest internationale persstad van de wereld. Vreemd genoeg overheerst voor de Nederlandse pers de Angelsaksische blik op Europese besluitvorming. Respondenten geven aan dat Nederlanders erg Brits-Amerikaans georiënteerd zijn op Europa; een (schuine) blik van buitenstaanders. De twee hoofdrolspelers van de geopolitieke verhoudingen in Europa, Duitsland en Frankrijk, krijgen relatief weinig aandacht in Nederland.

Niet alleen de politieke ‘strijd’ (zonder tanks en kanonnen) tussen beide landen wordt onderbelicht, ook nuances, invalshoeken en bronnen uit deze landen zijn te weinig gekend. Dat blijkt eveneens uit de voorbeelden die de experts geven van best practices; de journalisten signaleren weinig goede, navolgenswaardige voorbeelden van verslaggeving over Europa uit andere landen dan Nederland.

Clichématige frames

Volgens eigen zeggen blijven journalisten vaak gevangen in voor de hand liggende frames. Uit onderzoek blijkt dat communicatie (en dus ook journalistieke communicatie) zonder framing welhaast onmogelijk is. Wanneer de frames te clichématig en eenzijdig worden, dreigt eenzijdige beeldvorming en blijven kansen op ander nieuws liggen.

De verleiding is ook groot. Journalisten willen een genuanceerd verhaal vertellen dat recht doet aan de feiten. Roland Duong, maker van de Slag om Europa, vatte het treffend samen: “Dan ga ik toch heel ronkend openen: ‘Is het nou waar dat al die eurocraten regeltjesfetisjisten zijn?’ Dan ga ik dat vervolgens weer deconstrueren. Dat het helemaal geen regeltjesfetisjisten zijn, maar ondertussen heb ik het wel gezegd dus blijft dat frame wel hangen.”

Journalisten hebben catchy frames nodig om het publiek hun uitzending of artikel in te trekken. Probleem: niet de boodschap of nuance blijft hangen, maar het eenzijdige en clichématige frame. Journalisten die gevangen zijn in te beperkte frames in hun Europaverslaggeving – Catch 22 – kunnen door eind- en hoofdredacteuren daarop gewezen worden.

Actieve burgers

Ten slotte is het opmerkelijk dat de sociale en digitale media een geringe rol spelen in antwoorden van de respondenten. Frappant, want internet is niet weg te denken uit de journalistiek. Digitale media als een goed voorbeeld hoe Brussel beter te begrijpen zijn: het British Influence-initiatief en Project Syndicate, een site door economen die de dagelijkse waan duiden.

Een derde voorbeeld is het optreden van individuele parlementariërs op sociale media, zoals Marietje Schaake (D66) die de besluitvorming actief ontsluit via Facebook. Sociale media kunnen veel actiever burgers bij de verslaggeving van Europa te betrekken; welke vragen hebben zij, welke belangen, problemen en kansen zien zij? Maar ook dat gebeurt nog te weinig.

De onderzoekers heb een samenvatting van het onderzoek gemaakt in de vorm van een video. Deze is op YouTube te bekijken.

Het volledige rapport is hier te vinden:

Rapport Europa in het nieuws

De Bijlage met 400 bladzijden interviews met 32 Europaspecialisten is hier te vinden:

Bijlage rapport Europa in het Nieuws: Interviews Experts

Al één reactie — discussieer mee!