Is het zinnig voor een voetbalclub om een slecht presterende trainer te ontslaan? Volgens onderzoek van NU.nl wel. Maar Frank Tieskens betwijfelt of de conclusie wel klopt.

Eredivisieclubs hebben er baat bij om hun trainer te ontslaan, schrijft Nu.nl na eigen onderzoek.

Op Twitter zijn de reacties gemengd. Sommigen spreken van een doorwrocht onderzoek, anderen noemen het zelfs wetenschap, maar er klinkt ook kritiek: de fouten zouden een perfect voorbeeld zijn van de reden dat statistiek in het voetbal niet doorbreekt.

Ik sta aan de kant van de critici: het was een onterechte conclusie. Ik zal hieronder proberen kort uit te leggen waarom ik dat denk.

Post hoc ergo propter hoc-drogredenering

De redenering in het stuk is deze: clubs halen in de 10 wedstrijden na het ontslag van een trainer meer punten dan in de 10 wedstrijden ervoor, dus het ontslag heeft een positief effect. Dat is een klassiek voorbeeld van een post hoc ergo propter hoc-drogredenering.

Vergelijk het met mijn bovenbuurman, die iedere dag om 17:00 uur, zijn lampen aandoet. Om 22:00 uur is het steevast pikdonker buiten. Mijn buurman kan zeggen dat het iedere avond donker wordt, OMDAT hij steeds zijn lampen aandoet.

Dat is natuurlijk onzin.

Onzin uitleggen

Maar hoe leg ik mijn buurman uit dat dat onzin is? Ik zou hem kunnen vragen een avond zijn lampen uit te laten. Hij zal dan vanzelf zien dat het gewoon donker wordt. Terug naar de stelling over ontslagen trainers: je zou dus eigenlijk moeten kijken wat er gebeurt als een club zijn trainer na een slechte reeks juist niet ontslaat. Pas dan kun je iets zeggen over het effect.

De mogelijkheden van de journalistiek rijken ver, maar we hadden van Nu.nl uiteraard niet kunnen verwachten dat ze even een paar clubs regelden die ten behoeve van het onderzoek hun trainer niet ontslaan.

(PSV ontsloeg zijn trainer overigens niet na een slechte serie: in de tien wedstrijden tot en met de 2-6 tegen Vitesse haalde het 8 punten. De uitslagen verbeterden toch: de 10 wedstrijden erna haalde de ploeg 24 punten.)

Is er een betere verklaring?

Er is ook een andere manier om mijn buurman ervan te overtuigen dat zijn stelling onzin is. Ik kan met een betere verklaring komen voor het ‘effect’ dat hij signaleert. Iets met de aarde die om de zon draait.

En dat is nu het aardige, bij de ontslagen trainer is er ook een betere verklaring: het ‘regression to the mean’-effect.

Soms meer, soms minder punten

Veel dingen, zoals de uitslag van voetbalwedstrijden, worden voor een deel bepaald door prestaties, en voor een deel door geluk. Bal op de paal, slechte scheids, sterspeler geblesseerd, tegenstander uit vorm of juist in vorm: er kan van alles gebeuren waar je als coach geen of weinig invloed op hebt.

Daarom kunnen je resultaten af en toe afwijken van je prestaties: soms haal je wat meer punten dan verdiend, soms wat minder. Op de lange termijn is de kans echter groot dat het net zo vaak meezit, als dat het tegenzit.

Maar als het nou net een paar keer tegenzit, is de kans ook groot dat er iets anders gebeurt: de trainer wordt ontslagen na de slechte resultaten. Weinig trainers worden ontslagen omdat ze ruzie maken in de rij voor de bitterballen.

Wat doe je dus als je de periode vlak vóór het ontslag vergelijkt met de periode vlak daarna? Je vergelijkt een periode waarin een club naar alle waarschijnlijkheid wat meer pech had, met een periode waarin de kansen op geluk en pech weer even groot zijn.

Geen eerlijke vergelijking

Dat is geen eerlijke vergelijking. Ook als je aanneemt dat een coach geen enkele invloed heeft op de resultaten, verwacht je statistisch dat een club na het ontslag beter gaat presteren.

Hetzelfde effect, maar juist de andere kant op, is zichtbaar bij de ‘vloek van de Sports Illustrated-omslag’. Het gebeurt vaak dat sporters, vlak nadat ze op de voorkant van het illustere tijdschrift staan, een mindere periode doormaken.

Maar de kans dat ze vlak vóór ze op die omslag komen, juist net een beetje ‘te goede’ resultaten halen, is natuurlijk vrij groot. Je komt niet op de Sports Illustrated als je net zeven wedstrijden op rij verloren hebt.

Dat Michael Jordan 49 keer op de SI stond, is dan ook niet de uitzondering die de regel bevestigt, maar de uitzondering die laat zien dat de regel onzin is.

Periodes vergelijken

Als je echt van een effect wilt spreken, zou je de periode na een ontslag moeten vergelijken met een periode na een opvallend slechte reeks, zonder ontslag van de trainer. Dat is al eens gebeurd, zij het over een periode die wat verder achter ons ligt. En wat bleek? Het ontslag van de trainer had geen enkel effect. De verbetering van de prestaties was ook te zien bij clubs die na een opvallend slechte reeks vertrouwen hielden in de coach.

Het kan natuurlijk dat de afgelopen 10 jaar voetbalbestuurders het licht hebben gezien en alleen nog maar op perfecte momenten hun trainer hebben ontslagen. Maar het feit dat de clubs beter zijn gaan presteren, is daar in ieder geval geen sluitend bewijs van.

Al 6 reacties — discussieer mee!