Het thema data, macht en privacy geeft Sandberg@Mediafonds 2014 een donker randje. De masterclass waarin mediamakers en vormgevers samenwerken, levert naast nieuwe prototypes voor apps en sites ook vragen over transparantie en controle. Terloops raak je bewust dat ons vrije leven online elders het web aan banden legt.

Foto’s: Corinne de Korver

De jaarlijkse masterclass van het Sandberg instituut en het Mediafonds wil innovatie en experimenten stimuleren voor nieuwe mediatoepassingen, door teams van programmamakers, journalisten en vormgevers een half jaar intensief te laten samenwerken. Elke editie heeft een thema, dit jaar is dat Quantified Reality: een verhaal tussen data, macht en privacy.

Hans Maarten van de Brink (Mediafonds) en Annelys de Vet (Sandberg Instituut)

Op 5 juni presenteerden acht teams hun concepten: prototypes die met verdere investeringen nog uitgewerkt moeten worden. De voorbije jaren zijn er uit zulke vervolgtrajecten interessante zaken voortgekomen, zoals Taxodus en Nulpunt. Uit de editie van 2013 zijn meerder concepten nog in ontwikkeling, onder andere Schwartzshield en Immrs.  

Macht en privacy staan garant voor meer kritische vragen en onbehagen dan andere edities. Want data hebben we maar beperkt zelf in de hand; anderen controleren zonder dat we het beseffen grotendeels wat er wordt verzameld en bewaard. Dat heeft een jaar post Snowden wel duidelijk gemaakt. Iedereen draagt inmiddels online een data-jas die verder groeit met elke muisklik, mail en tweet. Wie deze data in eigendom heeft is vaak schimmig, net als de waarde van de informatie en verhalen die je eruit kunt afleiden.

Persoonlijke datagrens

Er wordt zeer verschillend gedacht over wat je allemaal met anderen wilt delen. Het project WE ARE DATA van Thomas Blom en Tijl Akkermans heeft een conceptinstallatie opgeleverd, die de deelbereidheid van mensen op de proef stelt. Als de installatie wordt gebouwd, kunnen bezoekers van bijvoorbeeld Lowlands daarmee hun persoonlijke datagrens bepalen.

Thomas Blom presenteert de installatie van WE ARE DATA

Het ontwerp is een container met projectieschermen en meetapparatuur, waar de proefpersoon alleen naar binnen stapt. Een bodyscanner, weegschaal en temperatuurmeting leveren basale gegevens, die op de schermen worden geprojecteerd. Een computer stelt vervolgens allerlei vragen en kijkt naar lichaamsreacties op videobeelden, die bijvoorbeeld hints geven over seksuele geaardheid.

Oog in oog met alle data krijgt de gebruiker de vraag welke gegevens gedeeld mogen worden, online en met de mensen buiten de installatie. De devil is in the detail: ook als er niets gedeeld mag worden is de keuze om de data af te staan niet meer terug te draaien. Ze zitten in de database van de installatie; je moet erop vertrouwen dat de makers er verder geen rare dingen mee doen.

Macht en geld

Wie online actief is creëert waarde voor Google, Facebook, Twitter en LinkedIn. Met de gepersonaliseerde app Teneo willen Jonathan Looman en Onno Warns inzichtelijk maken wie allemaal aan jouw internetgebruik verdienen, en waar dat geld naartoe vloeit: “Calculate your value”.

Onno Warns en Jonathan Looman vertellen over Uri Milner.

Want Facebook is weliswaar gratis, maar toch draagt elke gebruiker een miniem bedragje bij aan een uiteindelijk forse kapitaalstroom richting eigenaar Zuckerberg en zijn investeerders. Teneo is naast een app voor waardebepaling in euro’s vooral een erg interessante informatiebron. De app toont als klikbare minidocumentaire de machthebbers en investeerders van Silicon Valley, de anders zo anonieme mannen van bijvoorbeeld Sequoia Capital van Donald Valentine.

Teneo toont waarde internetgebruik

Je volgt het Facebook dollarspoor via investeerder Yuri Milner naar oligarch Alisher Usmanov, de rijkste man van Rusland, vertrouweling van Putin en sinds kort de controversiële eigenaar van het Russische Facebook: VKontakte.

Teneo maakt de wereld kortom transparanter en laat zien dat het geld dat je ongemerkt genereerd met online gedrag uiteindelijk macht geeft aan figuren die het niet zo nauw nemen met de vrijheid van meningsuiting.

Bad guy’s perspectief

Dimitri Tokmetzis en Jair Stein willen met Stories Untold onderzoeksjournalistieke verhalen hervertellen vanuit een nieuw perspectief. Want veel van het materiaal dat onderzoeksjournalisten verzamelen vertelt maar een verhaal, uit een perspectief. Bovendien is er weinig ruimte om de motieven en psychologie van allerlei betrokkenen in beeld te brengen.

De verzamelde informatie, interviews, beelden, analyses en publicaties worden met Stories Untold verwerkt in een interactieve hervertelling. Als voorbeeld hebben Stein en Tokmetzis het Vion-vleesschandaal genomen. Dat wordt nu verteld vanuit het perspectief van een spreekwoordelijke bad guy: de spindoctor van het bekritiseerde vleesbedrijf. Zijn blik en strategische keuzes bepalen het interactieve verhaal.

Jair Stein schetst nieuw perspectief van vlees en bloed in Stories Untold

Naast een verrassend perspectief levert Stories Untold volgens de makers een herbruikbaar sjabloon om andere onderzoeksjournalistieke verhalen te vertellen. Op die manier ontstaat telkens een online dossier van tekst, beeld en links, waarmee het verzamelde materiaal beter wordt ontsloten.

Stof tot nadenken

Deze editie van de Sandberg@Mediafonds is door de ingrediënten data, macht en privacy een experiment geworden dat naast prototype-ontwikkeling allerlei vragen oproept. Ook de projecten die misschien niet verder worden doorontwikkeld geven zo stof tot nadenken.

De deelnemers aan Sandberg@Mediafonds 2014

Meer informatie:

Overzicht van alle projecten en deelnemers van Sandberg@Mediafonds 2014 staat hier, vorige edities staan hier.

Arno van 't Hoog

Redacteur

Arno van ’t Hoog is freelance wetenschapsjournalist.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!