Een jaar geleden ging ik naar een dag voor freelance journalisten, georganiseerd door [De Redactie]. Er waren zo’n veertig freelance journalisten aanwezig. Bij elke presentatie kwam dezelfde discussie terug: hoe kun je als freelancer een betaalde boterham verdienen? Velen in de zaal zagen het somber in. Pas in de namiddag kwam het verlossende woord.

Hoe verdien je geld?

‘Natuurlijk is het heel moeilijk om geld te verdienen als freelance journalist. De tarieven staan onder druk en er zijn te veel freelancers’, vertelde een voormalig journalist. Maar hij had de oplossing. ‘Je kunt als freelancer je inkomsten gemakkelijk aanvullen door af en toe een commerciële opdracht aan te nemen. Je kunt een jaarverslag voor een bedrijf schrijven of teksten voor een website. Dat betaalt veel beter dan journalistiek’.

Het was een rare gewaarwording. Iedereen was naar deze dag gekomen om een rendabeler freelance journalist te worden, maar we gingen weg met de mededeling dat we vooral iets anders moesten gaan doen om een normaal salaris te verwerven. Dat kon toch niet de bedoeling zijn?

Wie betaalt?

De discussie over journalistieke verdienmodellen is natuurlijk niet nieuw. Wie betaalt er nog voor journalistiek? Als we deze discussie overzien is het gemakkelijk te concluderen dat er maar één nieuw verdienmodel is: de bijverdienste.

Vroeger betaalde de werkgever de journalist een vast salaris. Dit ouderwetse model is grotendeels afgeschreven: vaste contracten worden nauwelijks nog gegeven. De baas heeft geen geld. Freelance inkomsten vormen een alternatief, maar journalisten bevinden zich op een verziekte markt met minimale tarieven. Te veel aanbod, te weinig vraag.

Journalisten kunnen op zoek gaan naar subsidie, maar dit betreft nooit reguliere journalistiek, de uit te keren bedragen zijn te laag en te incidenteel. Dit is dus geen alternatief. Ook crowdfunding lijkt afgeschreven. Met heel veel marketinginspanningen is er wel geld te halen bij het publiek, maar meestal kost het een onevenredige hoeveelheid tijd om genoeg geld binnen te halen.

Wat resteert?

Sommigen worden wanhopig van deze situatie, zoals op de dag van de freelance journalisten waar velen niet wisten hoe ze normaal moeten rondkomen. Maar eigenlijk is die wanhoop vreemd, want het is heel duidelijk wat het nieuwe journalistieke verdienmodel is: tegen te lage tarieven of gratis werk leveren en je inkomsten uit andere bronnen halen.

Bij de dag voor freelance journalisten was dit de belangrijkste en eigenlijk ook enige tip om een bestaan als freelance journalist op te bouwen. Ook slecht betaalde freelancers doen dit regelmatig. Ze kunnen zich uitleven in de journalistiek en vullen hun lage inkomsten een dag per week aan met werk dat in de markt veel hogere tarieven kent en wat niet eens totaal oninteressant hoeft te zijn.

Bijverdiensten hoeven niet uit de journalistiek te komen. Al veel langer bestaat de opiniemaker die gratis voor allerlei media schrijft en tegelijk een vaste baan heeft als docent of onderzoeker bij bijvoorbeeld een universiteit. In de bloggerscultuur is dit zelfs zeer gewoon.

Bij deze mensen is de verhouding tussen het geld wat ze met journalistiek verdienen en wat ze uit andere werkzaamheden krijgen nog vele malen schever: ze krijgen vaak bijna al hun inkomsten uit hun reguliere baan. Journalistiek is voor hen de ultieme bijverdienste.

Is dit erg?

Sommigen van u zullen zeggen dat ik hierboven een zeer globale definitie van journalistiek hanteer. Een blogger is geen journalist, een opiniemaker is geen journalist en onderzoeksjournalistiek wordt door beiden niet bedreven. Dat is waar, maar dat miskent dat de overeenkomsten tussen al deze groepen groot zijn. En ook de meeste ‘echte journalisten’ bedrijven geen onderzoeksjournalistiek.

De bijverdienste als toekomst van de journalistiek heeft voors en tegens. De belangrijkste tegenwerping gaat over onafhankelijkheid: de hogeschooldocent – zoals ik – zal hogescholen niet bekritiseren, de journalist die in het weekend een jaarverslag schrijft zal dat bedrijf niet snel aanpakken. Maar gelukkig kunnen zij wel over vrijwel alle andere thema’s schrijven.

Natuurlijk kunt u ertegen protesteren, maar het is misschien slimmer te accepteren dat dit gewoonweg het nieuwe verdienmodel is.

Chris Aalberts verdient geld met onderwijs en met journalistiek.

Chris Aalberts

Journalist

Chris Aalberts schrijft over politiek voor onder meer The Post Online en Noordhollands Dagblad. Hij is auteur van onder meer Palermo aan …
Profiel-pagina
Al 9 reacties — discussieer mee!