Na crowdfunding in de landelijke journalistiek is de tijd rijp voor de volgende stap: donaties van burgers inzetten voor lokale onderzoeksjournalistiek. Neem Leiden, een studentenstad met 118.000 inwoners en veel media. Maar aan eigen onderzoeksjournalistiek doen ze nauwelijks.

Af en toe stuit Chris de Waard van Sleutelstad.fm op iets opmerkelijks. Laatst nog las hij in een beleidsstuk over de plannen om de Beestenmarkt grondig te veranderen in een plein met terrassen. Ergens onderaan stond dat de bedrijven daaromheen dan zouden moeten verdwijnen. Die voor sommige minder positieve plannen, werden door de opmerkzaamheid van De Waard openbaar. Gevolg was onder meer dat de Leidse politiek vragen ging stellen.

Los van de beleidsstukken waarin hij soms iets opmerkelijks aantreft, doet De Waard geen eigen diepgravend onderzoek. De capaciteit en het geld ontbreekt. De advertentiemarkt verslechtert al jaren, terwijl advertentie-inkomsten oorspronkelijk een grote inkomstenbron voor lokale media zijn.

Duur en kwetsbaar

Ook Leidsch Dagblad moet het doen met minder mensen. ‘In zeventien jaar tijd is de regioredactie gehalveerd’, aldus chef redactie Marijn Kramp. Terwijl de redactie vroeger onderzoeksclubjes had die langere tijd in een onderwerp doken, is dat nu anders. ‘Ieder redactielid beheert nu een eigen portefeuille en houdt nieuws daaromtrent in de gaten.’ In ieder geval doet een groep masterstudenten van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van universiteit Leiden jaarlijks eigen onderzoek – bijvoorbeeld over de luchtkwaliteit van Leidse basisscholen – dat in het blad wordt gepubliceerd.

Het nog kort bestaande Leiden.nu doet nauwelijks aan onderzoeksjournalistiek. Job de Kruiff, journalist van die website: ‘We bepalen wel onze eigen agenda. We baseren ons niet op het persbericht maar lezen de hele nota en we leggen de begroting ook eens voor aan een accountant. We duiden en analyseren.’ Maar tijd en geld ontbreekt om eigen onderzoek te doen. ‘Onderzoeksjournalistiek is duur, kwetsbaar en onzeker werk. Bovendien loop je het gevaar dat je onderzoek niets oplevert.’

Geen duurzame oplossing

Een echte investering in onderzoeksjournalistiek bij de Leidse media blijft uit. Voor journalistieke projecten is de afgelopen jaren steeds vaker door middel van crowdfunding geld binnengehaald. De Correspondent, Yournalism en een Texaans radiostation in Houston, KPFT FM, zijn hier succesvolle voorbeelden van.

Het digitale journalistieke platform De Correspondent haalde vorig jaar met crowdfunding een startkapitaal van 1,3 miljoen euro op. Hoofdredacteur Rob Wijnberg zegt dat crowdfunding zeker kan werken en voordelen heeft die juist bij onderzoeksjournalistiek goed van pas kunnen komen, ook lokaal. ‘Als er genoeg steun is om het project dat je voor ogen hebt te financieren, kun je meer dan normaal onafhankelijk schrijven, vrij van adverteerders en financiers.’ Wel waarschuwt hij dat crowdfunding altijd een start is, en geen duurzame oplossing. ‘Het is een trampoline. Je kunt er wel op springen maar dat wil niet zeggen dat het een verdienmodel is.’

Lokale media die via crowdfunding aan onderzoeksjournalistiek willen doen, moeten dit volgens Wijnberg positief insteken. ‘Een veel gemaakte fout in journalistieke crowdfunding is vaak dat het negatief is: “Steun ons want anders kunnen wij dit niet doen.” Mensen willen vooral iets steunen in de positieve zin.’

Praten met donateurs

Ook zegt Wijnberg dat duidelijk moet worden uitgelegd wat de noodzaak van een project is. ‘Ga er niet vanuit dat mensen weten waarom iets belangrijk is om te steunen. Je moet heel duidelijk maken waarom een totale buitenstaander die willekeurig wordt aangesproken een belang heeft bij de crowdfunding.’

Een lokaal medium zou volgens Wijnberg bijvoorbeeld aan de burgers kunnen uitleggen waarom het belangrijk is voor hen dat wordt uitgezocht wat er met lokaal belastinggeld wordt gedaan. Tot slot is het volgens de initiatiefnemer van De Correspondent nog belangrijk dat er ook na de crowdfundingactie wordt gepraat met de donateurs. ‘Als de crowdfunding is gelukt, verantwoord dan heel duidelijk wat je met het geld hebt gedaan.’

Expertise en voorbereiding

Yournalism.nl is een initiatief van Volkskrantjournalist Sybren Kooistra dat net als De Correspondent geld genereert op basis van crowdfunding. Het platform is nog maar net in de lucht en wil pionier zijn van zowel landelijke als regionale onderzoeksjournalistiek. ‘Maar vooral op regionaal gebied, want daar is het gebrek aan geld en tijd het grootst’, aldus Kooistra. Hiermee biedt de site het eerste online platform van Nederland dat zich via crowdfunding richt op landelijke en regionale onderzoeksjournalistiek.

Volgens Kooistra zijn twee dingen hard nodig om een crowdfundingproject te laten slagen: expertise en grondige voorbereiding. Net als Wijnberg, denkt Kooistra dat het publiek pas wil investeren zodra volledig duidelijk is wat het plan is en waar het geld naartoe gaat. Hoe? ‘Op basis van betrokkenheid.’

Specifieke vragen

Die betrokkenheid werkt twee kanten op. Enerzijds moet de burger betrokken zijn bij zijn of haar omgeving. Anderzijds moeten de uitvoerders ervan zich verantwoorden – zoals Wijnberg ook aangaf – door na het onderzoek in contact te blijven met de burger zodat zij in staat worden gesteld specifieke vragen te stellen.

Lokale kranten en omroepen die een onderzoeksjournalistieke rol in hun gemeente willen hebben, zouden zich volgens Kooistra het best kunnen verenigen in een platform. ‘Bijvoorbeeld bij Yournalism.nl. Er hoeven maar dertig mensen zich druk te maken over een bepaald probleem in hun regio en wij zetten er een paar mensen op die het gaan uitzoeken.’

Op basis van die betrokkenheid van zowel donateurs als onderzoekers en de expertise van de laatstgenoemde groep, denkt Kooistra dat regionale onderzoeksjournalistiek door middel van crowdfunding zeker een oplossing biedt.

Donaties van luisteraars

Kooistra kent al initiatieven in het buitenland die op dezelfde manier worden gefinancierd. Zo is er in Duitsland Krautreporter, ‘een soort kruising tussen De Correspondent en Yournalism’. En zelfs bestaat er een krant die bestaansrecht heeft mede op basis van donaties van particulieren: The Texas Tribune. De krant biedt een kritische blik op de Texaanse politiek en doet aan onderzoeksverslaggeving, met als publiek de Texaanse burger.

En niet alleen heeft Texas een krant die wordt gecrowdfund, maar ook een radiozender, gevestigd in Houston. Gerry van Bakel werkt daar als lokaal verslaggever. Van Bakel: ‘Zender KPFT is in 1970 opgericht. Vanaf het begin kregen we donaties van luisteraars. We zenden zowel muziek als nieuws uit. Nu speelt hier in de regio een conflict over abortus. Daar besteden we dan aandacht aan.’

Contact met publiek

Van Bakel beaamt dat er cultuurverschillen bestaan tussen Amerikanen en Nederlanders. ‘Hier is geen subsidiecultuur zoals in Nederland, maar een crowdfundingcultuur. In Nederland bestaat die ook, maar meer op het gebied van goede doelen.’

Om burgers te laten doneren aan lokale omroepen of kranten is volgens haar dan ook sterk contact met je publiek nodig. ‘Je moet aan hen duidelijk maken dat je bijzonder bent, je moet een goed verhaal hebben. “Wij gaan in de gaten houden wat er met uw belastinggeld gebeurt”, dat is wat je moet uitstralen’, aldus Van Bakel.

Omgeving als goed doel

KPFT bereikt dat doel doordat niet alleen rijke particulieren, maar ook burgers met een modaal inkomen door middel van kleine bijdragen in de zender investeren. Zij vinden het belangrijk dat er een regionaal geluid is te horen. ‘Vier keer per jaar maken we drie dagen achter elkaar een uitzending waarin we oproepen mensen aan ons te doneren.’

Daar krijgen ze dan regionaal nieuws voor terug, zonder commercials. Het station bereikt volgens Van Bakel ongeveer 6 miljoen luisteraars. Ze denkt dat het in Nederland ook kan, mits de bevolking het als een goed doel ziet. Weten wat er in je directe omgeving gebeurt, dat zou dan het goede doel moeten zijn.

Trampoline

Crowdfunding kan niet alleen landelijk maar ook lokaal worden ingezet voor onderzoeksjournalistiek. Volgens de experts is daarvoor een goede voorbereiding essentieel, een positieve insteek gewenst en een crowdfundingplatform vereist. En bovenal moet er goed contact zijn met de donateurs. Het enige wat nog ontbreekt, is een lokaal medium dat de sprong op de trampoline waagt.

Al één reactie — discussieer mee!