Vanmiddag presenteert het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek de resultaten van het onderzoek ‘Nieuwsvoorziening in de regio 2014’. De onderzoekers Quint Kik en Lammert Landman blikken voor De Nieuwe Reporter alvast vooruit. “We hebben dankzij dit onderzoek een goed beeld van hoeveel online nieuws er één op één wordt gekopieerd.”

In 2013 deden jullie ook al een onderzoek naar de lokale nieuwsvoorziening. Waarom nu weer een onderzoek naar hetzelfde onderwerp?

Lammert Landman: “De cirkel was nog niet rond. In 2013 keken we voornamelijk naar lokaal nieuws op de websites van kranten en omroepen. In een klein deel van de onderzochte gemeenten hebben we toen al voorzichtig geprikt in de offline nieuwsvoorziening. Dat maakte ons nieuwsgierig naar het volledige beeld. Bij het nieuwe onderzoek is daarom zowel de papieren krant als de online versie meegenomen.”

“Verder hebben we met een gebruiksonderzoek de vraag van de burger naar lokaal nieuws belicht; bij eerdere presentaties van onze aanbodstudies kregen we daar geregeld vragen over. Samen met DVJ Insights in Nijmegen hebben we een vragenlijst gemaakt die is uitgezet in dezelfde gemeenten waar we ook het lokale nieuws analyseerden. Tot slot heeft DSP-groep samen met professor Henri Beunders zich verdiept in hoe wethouders en raadsleden aankijken tegen de nieuwsvoorziening in de regio. Met al deze onderzoeken samen willen we een zo volledig mogelijk beeld schetsen van de situatie.”

Quint Kik: “Op verzoek van het bestuur van het Fonds hebben we bij het verzamelen en analyseren van de onderzoeksdata ook samengewerkt met studenten journalistiek. Via een artikel op De Nieuwe Reporter kwamen we Niek Hietbrink en Evert van Voorst van Hogeschool Windesheim op het spoor. Zij hadden in 2010 en 2011 ervaring opgedaan met onderzoek naar lokaal nieuws in verkiezingstijd en brongebruik door journalisten. Samen met hen hebben we onze methodiek verfijnd en uitgebreid en zijn we in 2014 twee keer gaan meten: tijdens de gemeenteraadsverkiezingen en in een reguliere periode.”

Wat zijn deze keer jullie belangrijkste bevindingen?

Kik: “Aangezien het rapport donderdagmiddag in Nieuwspoort wordt overhandigd aan minister Plasterk, kunnen we daar nu helaas niet al te diep op ingaan.”

Landman: “Maar één van de conclusies hebben we al prijsgegeven op onze website persinnovatie.nl. Inwoners van grote gemeenten – meer dan 50 duizend inwoners – krijgen gemiddeld 4 keer meer lokaal nieuws onder ogen dan inwoners van gemeenten met minder dan 50 duizend inwoners. Als we kijken naar nieuws over lokaal beleid, dan zijn inwoners in grote gemeenten ook 4 keer beter af. Bij het onderzoek in 2013 kwamen we deze aanzienlijke verschillen al op het spoor; voor dit nieuwe onderzoek zijn we nog dieper gedoken in het beeld dat de nieuwsvoorziening in grote en kleine gemeenten laat zien.”

Kik: “Veel mensen zullen zeggen: logisch, in een grote stad vind je nu eenmaal meer nieuws dan in een dorp. Wij snappen ook wel dat er meer gebeurt op een plek waar meer mensen op elkaars lip zitten en meer instellingen en bedrijven gehuisvest zijn. Maar dat laat onverlet dat ook in een kleine gemeente lokale politiek de volle aandacht van de journalistiek verdient. Kleine gemeenten komen er bekaaid vanaf, terwijl ook hier bestuurders beleid maken en begrotingen opstellen, ook hier zijn de gevolgen van de overheveling van de zorgtaken voelbaar. En let wel: Nederland telt bijna 330 gemeenten met minder dan 50.000 inwoners, ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking – bijna 8 miljoen mensen – woont hier. Dat kun je toch met alle respect geen nieuws-woestijn noemen?”

Lammert Landman (links) en Quint Kik tijdens de presentatie van het vorige onderzoek over nieuws in de regio. Foto: Jolien Scholte.
Lammert Landman (links) en Quint Kik tijdens de presentatie van het vorige onderzoek over nieuws in de regio. Foto: Jolien Scholte.

Zijn jullie iets tegengekomen wat je verrast heeft?

Kik: “Van alles, maar daarvoor zou je echt naar de presentatie moeten komen. Het onderzoek van Niet Hietbrink en Liesbeth Hermans naar het verschil in aanbod van lokaal nieuws tijdens de verkiezingen en in een reguliere periode vind ik heel verrassend. Ook van de variatie in het gebruik van journalistieke genres (nieuwsberichten, achtergronden, reportages, commentaar) bij het verslaan van de lokale politiek in offline nieuwsmedia had ik andere verwachtingen dan de uitkomsten van dit onderzoek laten zien.”

Landman: “Het gebruiksonderzoek laat enkele verrassende uitkomsten zien, die soms haaks lijken te staan op de inhoudsanalyse. Sorry dat we daar zo schimmig over moeten blijven, maar er berust op dit moment nog een embargo op het rapport.”

Wat zijn jullie nu eigenlijk meer te weten gekomen ten opzichte van het vorige onderzoek?

Kik: “We weten nu meer over de verhouding online – offline. En met dank aan Windesheim hebben we de analyse van nieuws over lokale politiek verder weten te verrijken door naast onderwerpen en genres ook brongebruik door journalisten in kaart te brengen. Verder hebben we een eerste indruk van hoe reactievakken en social media worden ingezet bij het onder de aandacht brengen van lokaal nieuws en het meest ontluisterend van alles: hoeveel online nieuws er één op één wordt gekopieerd.”

Landman: “Misschien wel het allerbelangrijkste: we weten voor het eerst ook iets over het specieke gebruik van lokaal nieuws.”

We hebben inmiddels al heel wat onderzoek gehad naar de staat van de lokale nieuwsvoorziening, met vrijwel altijd de constatering dat het slecht gaat. Is er na dit onderzoek nog iets onduidelijk waardoor we weer een vervolgonderzoek gaan krijgen? Oftewel: zijn er nog dingen die we niet weten?

Landman: “Het zou verstandig zijn dit onderzoek over 3 of 5 jaar te herhalen om te kijken of er trends te bespeuren zijn. We hebben nu een hele stevige nulmeting gedaan, maar op die fundering moet wel verder gebouwd worden. Strikt genomen vinden wij dat het ‘slecht’ gaat, maar er is geen vergelijking met een moment dat het ‘beter’ ging.”

Kik: “Ik zou er bij het bestuur van het Fonds voor willen pleiten de productiekant van lokaal nieuws in kaart te brengen. Hoeveel fte staan er tegenover de productie van lokaal nieuws, wat is de verhouding vast dienstverband – freelance – stage – vrijwillig, en hoeveel fte worden ingezet voor het vervaardigen van offline en online nieuwsproducties.”

“Verder bestaat er binnen het Fonds al langere tijd belangstelling voor een onderzoek à la dat van PEW Research Center: zij brachten in 2009 de werking van het nieuwsecosysteem van Baltimore in kaart door een aantal nieuwsgebeurtenissen intensief te volgen. Het lijkt mij interessant iets vergelijkbaars te doen voor de vier grootste steden van Nederland, onder meer om er achter te komen hoe groot het aandeel van particuliere nieuwssites als duic.nl en versbeton.nl is en in hoeverre zij in staat zijn het stokje over te nemen van traditionele nieuwsmedia, mochten die ooit verdwijnen.”

“Hoe dan ook zou ik bij al die onderzoeken willen samenwerken met studenten journalistiek; een belangrijke meerwaarde van het onderzoek in 2014 school wat mij betreft in de betrokkenheid van de studenten van Windesheim. Ik heb het gevoel dat we bij een aantal van hen belangstelling hebben gewekt voor journalistiek in de regio. Juist de regio kan zulke betrokken aankomende journalisten goed gebruiken.”

Wat moet er nu gaan gebeuren? Hoe kunnen we de lokale en regionale nieuwsvoorziening weer op peil krijgen?

Landman: “Daarover verschillen de meningen. Het Fonds doet in dit rapport geen concrete aanbevelingen. Wat we voor eigen rekening zeggen is dat onderhand de ernst van de zaak moet worden ingezien en dat niet alleen de mediapartijen in de markt, maar ook de overheid (landelijk, provinciaal en lokaal) en eigenlijk ook de burger zelf in gaan zien dat een gedegen nieuwsvoorziening in de regio een draagmuur van de lokale democratie is. Kortom, tijd voor bewustwording bij alle belanghebbenden, resulterend in brainstormsessies, experimenten, extra financiering, regelingen voor lokale journalistiek etc.”

Kik: “In de 4 bladzijden ‘samenvatting, conclusie en discussie’  die voorafgaan aan ons deel van het rapport nemen we tussen de regels door heel voorzichtig een voorschot op hoe Lammert en ik denken welke richting het uit zou moeten. Het komend jaar wil ik gebruiken om met het onderzoek de gemeenten in te gaan om te praten met journalisten, bestuurders en actieve burgers om te kijken welke mogelijkheden zij als kansrijk zien en wat daar volgens hen voor nodig is.”

De presentatie van het rapport is vanmiddag om 14.45 uur in Nieuwspoort, Den Haag.

Alexander Pleijter

Hoofdredacteur

Alexander Pleijter is hoofdredacteur van De Nieuwe Reporter. Hij werkt als universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!