Hebben professionele nieuwsfotografen nog toegevoegde waarde nu iedereen overal foto’s van maakt? Kunnen al die ‘burgerfotografen’ net zulke nieuwswaardige foto’s afleveren als professionals? Ja, dat kunnen ze, zo blijkt uit onderzoek van Martine Braam. En burgers blijken vaak zelfs in het voordeel te zijn als het gaat om het maken van nieuwswaardig beeldmateriaal.

Burgerjournalistiek wordt door veel journalisten beschouwd als een bedreiging van het vak; de journalistiek is in hun ogen een professie. Mensen zonder kennis van zaken bemoeien zich met dat waar de professionele journalist voor is getraind.

Vooral door fotojournalisten wordt de opkomst van de ‘burgerfotografen’ met argusogen gevolgd. Maar nieuwsmedia maken inmiddels welwillend gebruik van deze amateurverslaggeving. Steeds meer foto’s gemaakt door burgers worden online gepubliceerd of halen zelfs de krant.

Gratis foto’s

Die zogenaamde ‘amateurfoto’s’ zijn vaak voor een schijntje op te pikken of sterker nog, ze worden vaak gratis aangeboden. Het feit dat een foto van Pietje in de krant verschijnt is voor hem al leuk genoeg. Logische vraag: waarom zou een krant nog geld investeren in een relatief prijzige fotojournalist als een media ook foto’s gratis en voor niks kan krijgen?

Het logische antwoord zou zijn: omdat professionele fotojournalisten nieuwswaardigere foto’s afleveren dan burgerjournalisten. Professionals zijn immers getraind en hebben een scherper oog voor wat een nieuwswaardige foto is.

De vraag is of dit wel echt zo is. Zijn nieuwsfoto’s gemaakt door professionele journalisten nieuwswaardiger dan nieuwsfoto’s gemaakt door burgerjournalisten?

Het onderzoek

Om een antwoord te krijgen op deze vraag zijn nieuwsfoto’s gemaakt door professionals en amateurs, geanalyseerd aan de hand van de klassieke nieuwswaarden uit de nieuwswaardentheorie. Daarna is getest of tussen beide groepen significante verschillen te vinden zijn.

In totaal zijn tweehonderd nieuwsfoto’s van de oorlog in Syrië onderzocht, waarvan honderd foto’s gemaakt door professionele fotojournalisten en honderd foto’s gemaakt door burgers. Deze foto’s zijn allemaal gepubliceerd in vier westerse kwaliteitskranten (The New York Times, The Guardian, NRC Handelsblad en de Volkskrant), in de krant of op de website.

Syrië is als één van de meest gevaarlijke gebieden op aarde voor journalisten bestempeld. Hierdoor is men in de nieuwsverslaggeving rondom deze oorlog sterk afhankelijk van door burgers aangereikt materiaal.

Nieuwswaardigheid van nieuwsfoto’s

Om de nieuwswaardigheid van een gebeurtenis te bepalen gebruiken onderzoekers vaak de nieuwswaardentheorie. Kort gezegd komt deze theorie erop neer dat er een aantal factoren zijn die een gebeurtenis nieuwswaardig maken.

In totaal zijn in dit onderzoek elf nieuwswaarden onderzocht. Hoe meer van deze waarden een gebeurtenis in zich heeft, hoe nieuwswaardiger deze is. Zo wordt een opzichzelfstaand nieuwswaardig verhaal over een moord nieuwswaardiger als deze is gepleegd op een bekend persoon en gepaard ging met veel geweld.

Uit de resultaten blijkt dat er bij slechts twee nieuwswaarden een significant verschil te vinden is. Professionele fotojournalisten tonen significant vaker bekende personen (reference to elite persons) in hun nieuwsfoto’s dan burgers. Burgerfoto’s tonen vaker een kortdurende gebeurtenis (frequency: een gebeurtenis die zich snel ontwikkeld, zoals een moord, is nieuwswaardiger dan een gebeurtenis die langzaam doorgaat, zoals een hongersnood). Op de rest van de nieuwswaarden scoren beide groepen ongeveer hetzelfde.

Perskaart versus toeval

De gevonden verschillen zijn goed te verklaren. Beide groepen zijn op verschillende manieren in het voordeel tegenover de ander. Een professionele journalist heeft voordeel van het feit dat hij professional is. Als professional is hij in het bezit van een perskaart en kan zo bij van tevoren aangekondigde persmomenten zijn. Daar zijn vaak elitepersonen te vinden. Een burger komt minder snel in aanraking met bekende mensen.

Burgers staan op hun beurt weer sterk door het principe van right time/right place. Als een nieuwswaardige gebeurtenis zich plotseling voordoet, kan een toevallige passant altijd eerder een foto maken dan de fotojournalist die nog op de redactie zit. Als het gaat om nieuwswaarden waarbij het tijdsbestek tussen gebeurtenis en het maken van de foto van belang is, is de burger altijd in het voordeel.

Toen in 2009 in New York een vliegtuig in de Hudson een noodlanding maakte, was het de foto van een toevallige passant die de headlines haalde. Hij maakte zijn kiekje precies op het moment dat de passagiers uit het vliegtuigwrak werden gered. Een foto die een professional (die eerst nog van de redactie moet komen), nooit had kunnen maken. Zonder burgerjournalistiek was deze foto er nooit geweest.

De amateurfoto van het vliegtuig dat een noodlanding op de Hudson maakte.
De amateurfoto van het vliegtuig dat een noodlanding op de Hudson maakte.

Het voordeel voor de burger

Wat betekent dit nu? Over het geheel genomen zijn er weinig verschillen in nieuwswaardigheid te vinden tussen professionals en amateurs. De grenzen tussen journalist en burger vervagen en zo wordt de journalistiek steeds vloeibaarder. Dat bewijst ook dit onderzoek maar weer.

[Lees ook op DNR: Help! De journalistiek wordt vloeibaar!]

Maar er is ook verschil. De professional heeft de perskaart, en de burger heeft het toeval aan zijn kant. Het lijkt er wel op dat als het gaat om het maken van nieuwswaardige foto’s burgers in potentie in het voordeel zijn. De professionele journalist wint het slechts bij één nieuwswaarde nog van de amateur. En dat enkel door het voordeel van zijn perskaart.

Burgers daarentegen blijken nieuwswaarden net zo goed te herkennen als de professionals en staan altijd sterker als het gaat om het tijdsbestek tussen gebeurtenis en het maken van de foto. Dat voordeel kan de professional nooit goed maken.

De professie onder druk

Kan er nu worden gesteld dat er geen nut meer is voor de professionele fotojournalist? Nee. Het nut van een professional zit hem in meer dingen dan nieuwswaardigheid alleen. Een professional heeft rekening te houden met de kwaliteit van een foto, ethische waarden en moet vooral ook betrouwbaar zijn. In dit onderzoek worden alleen uitspraken gedaan over de nieuwswaarden die in de foto’s te vinden zijn. Bovendien zijn alle onderzochte foto’s in dit onderzoek gepubliceerd en dus door een journalistieke redactie als nieuwswaardig beoordeeld. Daarbij is er geen zicht op de poel waaruit de redactie heeft kunnen kiezen.

Om meer uitspraken te kunnen doen over het nut van een professionele fotojournalist zal er verder onderzoek gedaan moeten worden. Wel blijkt dat er genoeg aanbod aan nieuwswaardige burgerfoto’s is om deze te publiceren en niet te kiezen voor een professionele foto. Het is in ieder geval duidelijk dat de professionele fotojournalistiek serieuze concurrentie heeft aan burgerfotografen.

Het volledige onderzoeksverslag is hieronder te lezen:

Nieuwswaardigheid nieuwsfoto’s van burgerfotografen en fotojournalisten by denieuwereporter

Al één reactie — discussieer mee!