Vorige week maakten de media melding van een dodelijke hittegolf in India. Maar was die hitte echt uitzonderlijk voor Indiaase begrippen? Nee dus. Volgens Anneke van Ammelrooy zouden journalisten hier alerter op moeten zijn. Ze pleit voor een vak ‘vergelijkende journalistiek’ op de opleidigen.

Een hittegolf in India! Foto’s van slachtoffers in ziekenhuisbedden, zwemmende kinderen, smeltende zebrapaden en doezelende riksjarijders (zie bijvoorbeeld de fotoseries van de Volkskrant en NRC). Al zo’n 1500 doden, ‘vooral daklozen en ouderen’, in enkele weken van aanhoudende hitte.

Fotogalerij op de website van de Volkskrant met beelden van de dodelijke hittegolf in India.
Fotogalerij op de website van de Volkskrant met beelden van de dodelijke hittegolf in India.

Volgens mij is het ’s zomers wel vaker nogal heet in enkele deelstaten van India. En kan ik uit eigen ervaring beweren dat het in Irak ook elk jaar vanaf eind mei tussen de 40 en 50 graden is, zonder dat dat nieuws gaat heten. Dus toch maar eens even de Times of India en andere Indiase nieuwsbronnen gecheckt.

Geen nieuws

En inderdaad, de hitte is daar geen nieuws, wel bijvoorbeeld dat een bekende acteur met buikpijn in het ziekenhuis werd opgenomen en ander leed. Kan zijn natuurlijk dat dit allemaal regeringsgetrouwe kranten zijn die een ramp ontkennen om premier Modi niet voor de voeten te lopen.

Maar de hittegolf in India, die wellicht het werk is van één kersverse Britse Reuters-correspondent die is opgegroeid in mistig Aberdeen, heeft duidelijk nog lang niet het niveau bereikt van de laatste Verschrikkelijke Hittegolf van 2003 in de EU: 70.000 doden (zogeheten excess deaths), waarvan 20.000 in Frankrijk, land van 62 miljoen inwoners tegen 1.236 miljoen in India. Uiteraard zijn die dodencijfers omstreden, maar toch.

Vergelijkende journalistiek

Al langer bepleit ik een nieuw vak voor de opleidingen journalistiek in Nederland: vergelijkende journalistiek. In de Nederlandse media wordt elke week wel wat vergeleken met het buitenland: de geweldige prijsdaling van onze medicijnen, onze nog fenomenalere positie als melkexporteur, ons ronduit fantastische pensioenstelsel.

Meestal heeft niemand tijd om te checken hoe die vergelijkingen tot stand zijn gekomen. Vergelijkingen checken is nog veel tijdrovender dan feiten checken. Zo zou Botswana best een betere oudedagvoorziening dan Nederland kunnen hebben, maar ja, als bepaalde landen nou juist ergens niet in uitblinken, dan is het wel in betrouwbare statistieken.

Definitie van nieuws

Je zou kunnen denken: ach wat, voor die paar keer per maand dat Nederland zich op de borst klopt, moeten die arme studenten daarvoor al weer met een nieuw vak opgezadeld worden?

Zoals uit de Indiase hittegolfhype mag blijken, bepaalt ons vermogen tot vergelijken deels de definitie van nieuws. Zeker is dat er een hittegolf heerst ergens in India. Ik heb nog steeds niet gelezen in welke deelstaten exact, maar dat komt vast nog wel. En dan is de vraag: is het daar elk jaar zo heet in mei? Want dan is het geen nieuws.

De kwestie van de deelstaten is belangrijk want over enkele dagen begint bijvoorbeeld in de zuidelijke kustdeelstaat Kerala de moessontijd, met ondergelopen wegen en ander ongemak. India is een verdomd groot land, met diverse klimaten. En de ouderen die nu de laatste adem uitblazen, zijn dat dan in die deelstaten excess deaths in mei?

Groningse bodem

Ik moest ook onmiddellijk aan de aardschokken in Groningen denken, dat volgens een professor in het Dagblad van het Noorden ‘nog 1100 aardbevingen’ te gaan heeft, of de Shell daar nu helemaal ophoudt met leegpompen of niet. Hoe hij aan dat getal komt, ik lees het niet.

Belangrijker is de kracht van de toekomstige aardbevingen; ‘beleidsmakers’ zouden rekening houden met ‘maximaal 5 op de schaal van Richter’ (dus hoogstens lichte schade). Moet de overheid nu tientallen miljoenen gaan uitgeven aan het verstevigen van in ieder geval publieke gebouwen in de stad Groningen of niet? Want er is geen schooltje of ziekenhuis daar dat ooit earthquake proof is gebouwd?

Vergelijken met andere gebieden

Hier zou vergelijkende journalistiek misschien kunnen helpen bij de besluitvorming. Er moeten toch op aarde meer plekken zijn zoals de provincie Groningen, of steden vlakbij gasvelden?

In het noorden van Frankrijk storten nu zelfs zonder aardbevingen huizen in door de ondergrondse activiteiten van al lang gesloten kolenmijnen. Maar dat zijn onder water gezette kolenmijnen. En is hier geen sprake van louter aardverzakkingen?

Texas, Oklahoma en Kansas in de VS kennen sinds enkele jaren een unprecedented aantal van vele honderden lichte aardschokken die maybe het gevolg van gaswinning zijn. Maar de diepe bodem daar lijkt me niet te vergelijken met die van Groningen, plus dat ExxonMobil (‘we volgen de ontwikkelingen’) daar zijn afvalwater in de leeggezogen aardlagen pompt en zo stress in aardlagen veroorzaakt.

Zo ook de spectaculaire kratergaten, sink holes, die recentelijk opeens zijn ontstaan op zo’n 10 kilometer van het gigantische Bovanenko-gasveld in Poetins Siberië, met een doorsnee tot wel 60 meter. Spontaan onder de grond ontploffend methaan, door klimaatverandering opgewarmd (verdwijnend permafrost), is voorlopig de theorie over de oorzaak (‘we moeten de mensen niet bang maken’). Gebeuren daar nu wel of niet met Groningen vergelijkbare dingen? Als leek denk ik: Groningen mag kouder zijn dan de rest van Nederland maar het is Siberië niet.

Of toch? Eigenlijk kun je bijna geen artikel opslaan over gasvelden of je leest iets over aardbevingen, investeerders of inwoners die ‘ongerust’ zijn, gasbedrijven die ‘zich aan de wet houden’, hoogleraren die ‘meer onderzoek’ willen doen. Ook bij dat gasveld in Siberië waar het volgens een Moskouse wetenschapper juist de instortende sink holes zijn die aardbevingen veroorzaken. Veel overeenkomsten dus.

Vak of oefenlessen

Misschien zijn enkele oefenlessen op school in kritisch vergelijken voldoende en hoeft er geen nieuw vak ontwikkeld te worden, hoe graag ik ook hieraan zou werken als wetenschapsjournalist. Spannende vergelijkingen te over: Nederlanders worden niet dikker in tegenstelling tot andere Europeanen (in 2030), Nederlandse scholieren zijn het best in wiskunde van de hele EU (2010), nergens ter wereld is er meer borstkanker dan in Vlaanderen (2012).

Allemaal onzinnige koppen die ook verder in het bericht niet, zoals meestal, gecorrigeerd worden.

Zoals Hittegolf in India.

Al 26 reacties — discussieer mee!