Journalisten gebruiken tweets te makkelijk om aan te geven wat de bevolking vindt. Dat beweerden de communicatiewetenschappers Linda Duits en Rens Vliegenthart. Maar hebben ze gelijk? Iris Glas zocht het uit.

Onder de kop ‘Twitter vertelt niet wat er leeft’ (in NRC Handelsblad, 27 december 2014) betogen communicatiewetenschappers Linda Duits en Rens Vliegenthart dat journalisten te gemakkelijk Twitter en tweets aanhalen om de stemming in de samenleving te duiden. En dat probleem groeit, beweren ze. Een ‘simpele zoekopdracht in NRC, Volkskrant, Trouw en Telegraaf’ zou een ‘aanmerkelijke’ stijging laten zien. Het artikel eindigt met een betoog over hoe schadelijk een dergelijk verwijzing naar Twitter is voor de ‘moderne parlementaire democratie’; niet minder.

Gemakzuchtig

Misbruiken journalisten Twitter als vox populi? Mijn ervaring is anders; bij onderzoeksbureau Publistat zie ik dagelijks honderden berichten in zowel kranten als op Twitter voorbij komen. Duits en Vliegenhart stellen hun analyse op basis van het aantal vermelde twitterberichten. Ze lezen de artikelen waarin de tweets worden vermeld niet. Ik heb dat wel gedaan. Allemaal.

Wordt de stelling van Duits en Vliegenthart dat Twitter in deze artikelen wordt gebruikt, of misbruikt, als gemakzuchtige manier om de stemming het land te duiden, onderbouwd door de genoemde artikelen? Voor wie schermt met zijn wetenschappelijke status een niet onbelangrijke vraag. Ik heb de artikelen stuk voor stuk gelezen en onderzocht hoe Twitter in die artikelen wordt gebruikt. Hieronder in de grafiek een uitsplitsing.

grafiek Twitter- en tweetverwijzingen

Zijdelings vermeldingen

In bijna de helft van de gevallen (1.762) gaat het om zeer zijdelingse vermeldingen van Twitter als medium. Een voorbeeld is een nieuwsbericht over het CDA dat het verheerlijken van terrorisme strafbaar wil stellen, iets wat volgens de partij, niet volgens de journalisten, onder meer gebeurt op Twitter. Of neem een artikel over de arrestatie van een beruchte Mexicaanse drugsbaas. De journalist schrijft dat de crimineel voorafgaand aan zijn arrestatie zijn glamoureuze leven toonde op Twitter.

Een ander  substantieel deel van vermeldingen (ongeveer 20%) heeft betrekking op mededelingen onder een artikel en niet in het artikel. Bijvoorbeeld de vermelding dat de auteur ook te volgen is op Twitter of dat lezers kunnen reageren via een bepaalde hashtag. De Telegraaf vermeldt bijvoorbeeld bij elk weerbericht dat de lezers de weerman op Twitter  kunnen treffen via @fschrader. Deze ‘verwijzingen naar Twitter’ zitten in de ‘data’ waarop Duits en Vliegenthart zich baseren. Echt waar.

Twitter als persbericht

In ruim een kwart van de berichten (1.017) verwijzen journalisten naar Twitter als bron voor specifieke mededelingen van individuele personen op Twitter. Tweets als gecondenseerd persbericht. Het gaat dan vooral om politici (Wilders met kop bovenaan met 29 vermeldingen), sporters (excuses van voetballer Suarez tijdens het WK) en andere bekende personen, zoals de Britse komiek en presentator Stephen Fry die twittert dat hij verrukt is van de Apple Watch.

kop IINieuws ontleend aan Twitter

Twitter haalt soms het nieuws als medium, wanneer dingen of gebeurtenissen gebeuren op of met Twitter; in 7 procent van de gevallen.  Bijvoorbeeld een artikel over de Turkse premier die Twitter laat blokkeren of berichten over een officieel Twitteraccount in Canada dat is geopend om grappen te maken over Canadese vooroordelen. Ook artikelen over bedreigingen die geuit worden op Twitter – en de gevolgen daarvan – zorgen voor nieuws.

kop ITwitter als bedrijf

212 van de artikelen die Duits en Viegenhart aanvoeren als bewijsvoering van hun onhoudbare stelling gaan niet over het gebruik van Twitter, maar over het bedrijf Twitter. Dit zijn krantenberichten over onder andere de beursgang, de beurskoers en omzet. Economische berichtgeving dus, die vergelijkbaar is met berichtgeving over ABN AMRO, Philips, KLM, of vul maar in.

kop IIITwitter als (sociaal) fenomeen

En dan is er nog Twitter als sociaal fenomeen. In deze 215 berichten gaat het over de mogelijkheden die Twitter als medium biedt in positieve én negatieve zin. Journalisten berichten bijvoorbeeld dat dankzij Twitter buren gemakkelijker met elkaar in contact komen en voorspellen dat dit medium niet alleen het geschreven woord zal veranderen, maar ook de verhoudingen tussen de ambtenarij en politiek. Het opinieartikel van Duits en Vliegenhart zouden zij zelf een jaar later hebben meegerekend in hun data.

kop IVTwitter als stem van het volk

Slechts in 10% van de verwijzingen zou je kunnen zeggen dat journalisten Twitter gebruiken als indicatie van de stemming in het land. Veelal beschrijven de journalisten de algemene (vaak negatieve) teneur op Twitter of quoten geanonimiseerde burgers. Duits en Vliegenhart beweren dat de journalist dergelijke tweets als representatief voor de bevolking gebruiken, maar dat ben ik slechts zelden tegengekomen.  Journalisten verwijzen vooral naar ophef op Twitter of quotes van tweets ter ondersteuning of illustratie van een uitgebreider nieuwsverhaal.

Gemakzucht

Duits en Vliegenthart wekken met hun simpele zoekopdracht en artikel de indruk dat journalisten Twitter in toenemende mate  inzetten als gemakzuchtig middel om te zien wat er leeft onder de bevolking. Een beschuldiging die de professionaliteit van een beroepsgroep betreft. Wie dat stelt moet met stevig bewijs komen. Wie de moeite neemt om het ‘bronmateriaal’ onder hun beschuldiging te lezen, kan niet anders dan tot de conclusie komen dat gemakzucht hier eerder op hun eigen werk van toepassing is.

tabel twitter- en tweetverwijzingen

Al 8 reacties — discussieer mee!