Hoe kan je je als student een goede uitgangspositie verwerven voor de journalistieke arbeidsmarkt? Waar letten journalistieke werkgevers op als ze sollicitanten selecteren? Ryan Claus zocht het uit voor zijn scriptie-onderzoek. Vooral ambitie, zelfstandigheid en specialisatie scoren hoog.

Eindelijk is het zover. Na vijf leuke, maar ook heel drukke jaren heeft Jochem (23) uit Amsterdam-Oost zijn hbo-diploma behaald en is het tijd om vooruit te blikken op de toekomst. Jochem is een echte zwever met veel interesses en hobby’s, net als zoveel andere leeftijdsgenoten.

De studiekeuze was geen gemakkelijke. Psychologie leek hem wel wat. Een beetje mensen analyseren, leuk. Of toerisme, de hele dag rondbanjeren met vrolijke toeristen, ook lachen. Maar hij neigde misschien nog wel het meest naar journalistiek. ‘Ja, dat is vet. Schrijven kan ik wel, interviewen is nou ook weer niet zo moeilijk en als ik voor een reismagazine kan werken ben ik helemaal binnen!’ Dus was zijn keuze gemaakt: journalistiek ging het worden.

Toch is Jochem met zijn diploma op zak niet helemaal zeker welke richting hij vanaf nu op zou willen. Hij vindt van alles leuk en interessant. Die verdomde besluiteloosheid. Was journalistiek eigenlijk wel de goede keuze?

Onderzoek

Studenten als Jochem zullen er meer zijn: zij die kiezen voor de studie journalistiek zonder een passie of een doel. Zullen zij wel aan de bak komen in de journalistiek? Wat verwachten werkgevers eigenlijk van aankomende journalisten? Waar letten ze op? Hoe selecteren ze?

Die vragen stonden centraal in mijn scriptie-onderzoek. Gedurende anderhalf jaar, tussen april 2013 en november 2014, heb ik mij als afstuderend journalist van de Hogeschool van Amsterdam ondergedompeld in de beroepspraktijk van de Nederlandse journalistiek en ben ik op zoek gegaan naar ‘de ideale net afgestudeerde journalist’ in de ogen van werkgevers.

Ik heb dat gedaan door persoonlijke diepte-interviews te houden met achttien hoofdredacteuren, en een enquête uit te zetten, die is ingevuld door 179 hoofdredacteuren, redactiechefs, managers, eindredacteuren en andere leidinggevende personen uit de Nederlandse journalistiek.

De uitkomsten van het onderzoek kunnen gezien worden als nuttige adviezen voor studenten: ze laten onze toekomstige journalisten letterlijk zien hoe het moet. En hoe het niet moet.

Eigenschappen van een journalist

In het onderzoek is gekeken naar een aantal factoren, zoals het belang van een diploma en werkervaring, de voorkeur voor freelancers of vaste medewerkers, de meningen over generalisten ten opzichte van specialisten en alle andere mogelijke eigenschappen en kenmerken die onze werkgevers van belang achten voor een journalist van deze tijd.

Hieronder zal ik de meest in het oog springende factoren doornemen.

Freelancer of vaste medewerker?

Werkgevers hebben graag vaste medewerkers, maar ze erkennen stuk voor stuk dat daar tegenwoordig weinig ruimte voor is. Voor een startende journalist maakt de voorkeur voor vaste medewerkers dus niets uit: zij lijken vooral nog als freelancer aan de slag te kunnen gaan in de Nederlandse journalistiek.

Voor opleidingen is het hoe dan ook verstandig om studenten op een toekomst als freelancer voor te bereiden.

Journalistiek diploma?

Van alle werkzame journalisten in Nederland, of dat nu voor radio, televisie of de geschreven media is, beschikt naar schatting slechts veertig procent over een journalistiek diploma, zo blijkt uit cijfers van het onderzoek. Dit percentage komt overeen met een eerder onderzoek onder Nederlandse journalisten.

Betekent dit dat sollicitanten met een journalistiek diploma minder kans maken op werk in de journalistiek dan hun tegenhangers met een diploma van een andere, relevante opleiding? Nee, dat is zeker niet geval. De meerderheid van de werkgevers geeft de voorkeur aan een sollicitant met een journalistiek diploma. Het is voor toekomstige journalisten dus geen voorwaarde om een journalistiek schooldiploma op zak te hebben, maar het verhoogt wel je kansen om aangenomen te worden.

In de interviews waren hoofdredacteuren unaniem over het feit dat de belangrijkste eigenschappen van een journalist niet zijn aan te leren, maar onderdeel moeten zijn van iemands karakter. Hoofdredacteuren kijken daarom niet louter naar het papiertje waarmee sollicitanten komen aanzetten, maar vooral ook naar hun karaktereigenschappen en ambities.

Hbo of universiteit?

De hbo-ers zijn bij werkgevers met 65% van alle stemmen in de enquête het meest gewild, gevolgd door de universitaire studenten.

De werkgevers hebben geen voorkeur voor journalistieke opleidingen aan specifieke hogescholen en universiteiten. Of een student journalistiek aan de Hogeschool Utrecht heeft gestudeerd of aan Windesheim in Zwolle, dat maakt voor werkgevers niks uit.

Specialist of generalist?

Uit de resultaten van de interviews is te concluderen dat specialisten bij werkgevers in trek zijn. Op een enkeling na legden alle ondervraagde hoofdredacteuren uit dat zij graag journalisten in dienst nemen die veel afweten van één onderwerp of thema, in tegenstelling tot de ‘breed inzetbare’ generalist. Journalisten die alles af weten van één bepaald onderwerp zijn geliefd; werkgevers associëren hun specialisme met een duidelijke passie en goede kennis van zaken, terwijl een generalist volgens veel werkgevers al snel neigt naar iemand met te veel interesses en een te matige kennis van deze onderwerpen.

Dit lijkt haaks te staan op de bevinding uit de enquête dat de helft van alle redacties een voorkeur heeft voor sollicitanten met een journalistiek diploma. De geïnterviewde hoofdredacteuren lichten toe dat een journalistiek diploma inderdaad aantrekkelijk is, maar dat zij verwachten dat een afgestudeerde journalist zich wel een eigen specialisme heeft toegeëigend. Alleen goed kunnen schrijven, presenteren of filmen vinden ze niet voldoende.

Studenten journalistiek doen er daarom goed aan om zich al vroeg in hun voorbereiding of opleiding te focussen op een richting en een specialisme. Meer kans op werk, kort gezegd. Opleidingen zouden hun studenten hierin moeten motiveren en stimuleren, en ook ruimte moeten maken in het onderwijsprogramma om studenten een specialisatie te laten ontwikkelen.

Werkervaring?

Werkervaring is belangrijk voor onze journalistieke werkgevers. Liefst 77% van alle werkgevers ziet een afgestudeerde student graag aankloppen met enige werkervaring. Dit betekent dat toekomstige journalisten, studerend of niet, zich kunnen onderscheiden door zelfstandig aan de slag te gaan en te experimenteren met journalistieke activiteiten. Werkgevers zijn van mening dat dit momenteel te weinig gebeurt, zegt ook RTV Gelderland hoofdredacteur Mark Snijders:

“Als beginnend journalist moet je heel veel naar het nieuws kijken en jezelf afvragen wat je goed en slecht vindt. Je moet jezelf verdiepen in het nieuws. Ook kan een sollicitant zich enorm onderscheiden door zelf een verhaal te maken en te experimenteren met camera’s en verhalen. Helaas gebeurt dit bijna nooit”.

Onder werkervaring valt ook de journalistieke stage, die hoog staat aangeschreven bij de werkgevers. De cijfers van het onderzoek zeggen genoeg: 84% van de redacties in Nederland werkt met stagiaires, 65% van de werkgevers vindt de journalistieke stage ‘essentieel’ en 78% van de werkgevers beoordeelt de stagiaires op een schaal van één tot tien met een zeven of hoger.

Het is een lastige opgave om als afgestudeerd journalist zonder enige praktische ervaring direct aan de slag te kunnen. Er wordt als toekomstig journalist van je verwacht dat je zelfstandigheid en motivatie toont; zelf laten zien en bewijzen wat je kan. Het is geen toeval dat deze twee termen onder de meest genoemde vallen bij de enquêteresultaten.

Ambitieuze en ondernemende journalisten

Uit de interviews en de enquête blijkt een duidelijke boodschap: de journalisten van vandaag moeten zelfstandige en ondernemende personen zijn. Een student die voor, tijdens en na de opleiding motivatie en ambitie toont is belangrijker dan het diploma zelf.

De beroepspraktijk heeft middels de enquête bovendien laten weten nieuwsgierige en sociaal sterke journalisten die met een specialisatie en een degelijk netwerk te willen verwelkomen op de redactie. Als reacties op de enige open vraag in de enquête, waarin de respondenten worden gevraagd welke niet eerder genoemde eigenschappen belangrijk zijn voor een journalist, worden nieuwsgierigheid en een sociale instelling veruit het meest genoemd.

Jochem

Het antwoord op de eerder gestelde vraag voor onze Jochem, of een studie journalistiek nu wel de juiste keus is geweest voor hem, is dus: nee. Jochem heeft in al hun zweverigheid niet de juiste keuze gemaakt tijdens hun zoektocht naar een gepaste opleiding.

De blonde Amsterdammer is inmiddels 31. Het is alweer acht jaar geleden dat hij de opportunistische keuze maakte voor een journalistieke studie en het is vijf jaar geleden dat hij zijn wanhopige zoektocht naar een journalistieke carrière heeft opgegeven en de compleet andere richting van evenementenorganisator is ingeslagen.

Jochem bleek achteraf alles te zijn waar een onze werkgevers in de journalistiek niet mee geconfronteerd willen worden tijdens een sollicitatiegesprek. Te veel interesses zonder een duidelijke passie, een te grote mate van volgzaamheid en een zeer geringe interesse in het nieuws van de dag. Zijn schoolpapiertje had het verschil kunnen maken tijdens Jochems zoektocht naar werk. Ook de essentiële schrijf- en taalvaardigheid is voor een zeker deel aan te leren in de journalistieke schoolbanken. Maar onze hoofdredacteuren en redactiemanagers verwachten nu eenmaal méér van de journalist van vandaag.

Studiekeuze

De journalistieke beroepspraktijk stelt duidelijke eisen aan de toekomstige generatie journalisten: zelfstandigheid en ondernemerschap, een puur specialisme, maar ook nieuwsgierigheid en een sociale instelling en dat allemaal van nature, van binnenuit.

Journalisten van de toekomst doen er goed aan om zich te spiegelen aan Jochem. Jongeren die zichzelf in de introductie van deze tekst herkennen doen er goed aan drie keer na te denken alvorens een haastige keuze voor de opleiding journalistiek te maken. Want voordat we het weten vragen steeds meer jongeren zich af – niet alleen tijdens de vier studiejaren op school, maar alle jaren die hierna gaan volgen –  of zij toen, na de middelbare school, wel de goede keuze hebben gemaakt. Net als Jochem en zoveel andere werkloze journalisten.

Ryan Claus deed dit onderzoek voor zijn afstudeerscriptie, die hij schreef in het kader van zijn opleiding Media, Informatie en Communicatie aan de Hogeschool van Amsterdam.

Verwachtingspatroon van werkgevers voor de toekomstige journalist by denieuwereporter

Al 4 reacties — discussieer mee!