IDFA is weer van start gegaan. Zoals ieder jaar schotelt IDFA DocLab ons weer de nieuwste vormen van journalistiek, documentaire en storytelling voor. Van virtual reality tot de verlaten huizen in Fukushima nabouwen, de laatste minuten van JFK meemaken tot hoe je een terroristische aanslag overleeft. Evelien Vehof bezocht voor De Nieuwe Reporter een aantal vernieuwende projecten.

Geurdocumentaire

Hoe zouden de laatste minuten van het leven van Muammar Khadaffi en John F Kennedy eruit hebben gezien, en hoe zou het zijn om als hem te sterven? Frederik Duerinck, Marcel van Brakel en Mark Meeuwenoord verzamelden alles wat ze konden vinden over de dood van deze twee internationale politieke iconen in het project Famous Deaths. Hiervan monteerden ze een soundscape, en daar voegden ze geur aan toe.

Duerinck: “Wij ontwikkelden een technologie die het mogelijk maakte om heel precies getimed, geur te verspreiden, en dit te koppelen aan het audiosignaal.” Als bezoeker kan je het precies ervaren. Je wordt in een mortuariumkist geschoven om de geurdocumentaire over je heen laten komen.

Duerinck: “Het geurcentrum ligt dicht bij het emotiecentrum in het brein. Geuren zijn in staat om intense en emotionele herinneringen naar boven te halen. “Khadaffi zat bijvoorbeeld in de laatste vier minuten van zijn leven in een SUV, hij moet hebben gerookt. Vervolgens verschool hij zich in het riool voor een NAVO-aanval. Hij werd neergestoken en vervolgens gedood met een pistoolschot. Zo ervaar je als bezoeker dus in geuren en geluiden deze laatste minuten van een leven. En dat is behoorlijk intens.”

Iemand wordt de mortuariumkist ingeschoven om Famous Deaths te beleven. Publiciteitsfoto IDFA.
Iemand wordt de mortuariumkist ingeschoven om Famous Deaths te beleven. Publiciteitsfoto IDFA.

Fukushima opbouwen

Hoe kan je een gebied weer opbouwen zonder het fysiek te bezoeken? Die vraag stelden Bert Hana en Dagmar van Wersch zich. Vijf jaar geleden was de nucleaire ramp in Fukushima in Japan. Mensen trokken halsoverkop weg en het gebied werd onbewoonbaar verklaard. De bewoners mochten niet terugkeren.

Hana: “Wij bekeken vanaf onze laptop de andere kant van de wereld. Via Google Streetview speurden wij Fukushima af. Alles staat er nog zoals het er stond. De koelkasten zijn nog gevuld, de broodjes liggen nog in de etalage bij de bakker.“

De twee makers besloten contact te zoeken met oud-bewoners. Doelbewust wilden ze het verhaal vanuit hier vertellen en niet naar Japan afreizen. Internet is immers een global village. Via de Japanse gemeenschap in Amstelveen werden oproepen geplaatst op fora en kwamen ze in contact met ooggetuigen. De verslagen werden opgetekend, het geluid werd opgenomen.

In de installatie Rebuild Fukushima krijg je terwijl je luistert een bouwpakket van een huis en dat mag je zelf in elkaar knutselen. Zo wordt de oude stad toch nog gereconstrueerd. Hana: “Door dit fysieke aspect te combineren met audiofragmenten van oud-bewoners, laten ze je stilstaan bij de impact van de ramp op een individueel niveau: hoe het is om niet meer naar huis terug te kunnen gaan.”

Al Jazeera – Life on Hold

Op een heel andere manier wordt het publiek betrokken bij Al Jazeera’s Life on Hold. Reem Haddad en Dima Gharbawi Shaibani uit Qatar bezoeken Syrische vluchtelingen in Libanon. Wie zijn die meer dan miljoen mensen? Welke verhalen vertellen ze? In een prachtig vorm gegeven webdocumentaire volg je 10 mensen van jong tot oud.

Zo vertelt Maya, van een jaar of 11, al wiebelend op een stoel omdat ze niet stil kan zitten, dat ze uit Homs komt. Hoe ze gevlucht is, welke route ze nam, wat ze mist. “Ik ben een kind. Ik heb gewoon zin om leuke dingen te doen. Maar ik ben zo verveeld hier. Ik ben alleen maar omringd door muren. Er zitten wel 10 muren om mij heen!“

Omar, een 19-jarige jongen mist de eindeloze telefoongesprekken met zijn vriendinnetje. Hij kan nu enkel met haar whatsappen .

Zonder te vervallen in cliché’s worden de dagelijkse beslommeringen van deze enorme groep vluchtelingen besproken aan de hand van de persoonlijke verhalen. De journalisten vroegen Tamman Azzam, een Syrische kunstenaar die bekend werd doordat hij met een fotobewerkingsprogramma het schilderij ‘De kus’ van Gustav Klimt op de ruïnes van een Syrisch gebouw schilderde, om een ‘wall’ te creëren. Hier kunnen de bezoekers boodschappen achterlaten voor de 10 mensen die geportretteerd worden. Hartverwarmende uitspraken staan op de muur. “Hi Maya, I wish all your wishes for a better life come true.”

Beeld uit Life on Hold. Publiciteitsfoto IDFA.
Beeld uit Life on Hold. Publiciteitsfoto IDFA.

Virtual Reality

The New York Times bezorgde onlangs aan meer dan een miljoen van haar abonnees een virtualreality-bril thuis. Hiermee krijgt journalistiek een compleet andere dimensie. Ook in het DocLab zijn verschillende VR-projecten te ervaren.

Vijanden tegen over elkaar zetten

Wat gebeurt er als je een Hamas strijder en een Israëlische soldaat tegenover elkaar zet? Dat vroeg oorlogsfotograaf Karim Ben Khelifa zich af. Hij fotografeerde voor het project The Enemy de twee aartsrivalen heel secuur, maakte ze na als een 3D-object en zette ze tegenover elkaar in een ruimte.

Hij stelt ze vragen als: Wat betekent vrede voor jou? Heb je ooit iemand vermoord? Waar je normaal gesproken als publiek een afstand hebt tot de film of het podium, word je hier echt letterlijk in het verhaal getrokken. Als bezoeker kan je rondom de twee lopen, ze aanraken. En dat terwijl ze nooit eerder in een ruimte bij elkaar zijn geweest. We worden confronteerd met hun angsten en dromen.

Ondertussen wordt er aan de hand van neurowetenschappelijke meetinstrumenten nagegaan hoeveel empathie je voor beide soldaten hebt, voor en na het horen van hun verhalen. Een enorm spannende ervaring.

Een deelnemer krijgt de virtualreality-bril op om The Enemy te beleven. Publiciteitsfoto IDFA.
Een deelnemer krijgt de virtualreality-bril op om The Enemy te beleven. Publiciteitsfoto IDFA.

Opbouw van vernietigde oudheid

Is virtual reality de toekomst van geschiedenis? Die vraag probeert RecoVR Mosul te beantwoorden. In 2014 hebben strijders van terreurbeweging IS 3000 jaar oude beelden van een museum in Mosul vernietigd. Ze maakten zelf video’s van hoe de standbeelden werden omgegooid en andere kunstschatten werden vernield.

Twee studenten hebben nu samen met vrijwilligers Project Mosul opgezet, om aan de hand van door het publiek ingezonden foto’s, driedimensionale reconstructies te maken van de verloren gegane kunstschatten. De vernielde beelden worden door middel van een 3D-print gereconstrueerd.

Dat allemaal op basis van aangeleverde foto’s van vrijwilligers. Mensen die in het museum geweest zijn of in archieven op zoek gaan naar verschillende zij-aanzichten van de beelden.

Ziv Schneider en Laura Chen besluiten om in samenwerking met The Economist om met al die ingezonden foto’s het museum te herbouwen. En de geschiedenis weer tot leven te brengen.

Schneider: “Ik vond het interessant om te onderzoeken of virtual reality geschiedenis kan vertellen. Er gaat zoveel verloren. In hoeverre kunnen we het fysieke dat niet meer bestaat digitaal reconstrueren?” Met alle informatie die de vrijwilligers verzamelden animeerden ze het museum. Met een VR-bril op waan je je in het museum, je kan er doorheen lopen. Of het de toekomst van de geschiedenis is? Het is natuurlijk niet hetzelfde als door het Louvre lopen. Maar we kunnen nu in ieder geval dat wat er niet meer is wel weer ervaren.

Metro-ervaring

Hoe stap je nog in een metro als je de aanslagen in de metro hebt meegemaakt. Op 7 juli 2005 blaasden 4 zelfmoordterroristen van Al-Qaeda zich op in een de metro van Londen. Wat gebeurt er met je als je dit overleeft?

In dit project stap je in de herinneringen van een Londense vrouw, je gaat met haar mee de metro in, ervaart het bombardement en zit als het ware in haar hoofd, in hoe zij dat moment beleefde. Het is een prachtig intieme reconstructie, die helemaal laat zien hoe het voor een individu moet zijn om zo’n explosie mee te maken, en welke verwoestende gevolgen dit heeft op de rest van je leven.

Beeld uit Witness. Publiciteitsfoto IDFA.
Beeld uit Witness. Publiciteitsfoto IDFA.

Ook naar IDFA DocLab? De expositie is t/m zondag 29 november dagelijks te bekijken vanaf 9.00 in de Brakke Grond in Amsterdam. Meer informatie op de website van IDFA.

609-witDit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met 609, het blad van het Mediafonds.

Al één reactie — discussieer mee!