Het DocLab programma van IDFA presenteert ook dit jaar weer een caleidoscoop van nieuwe vormen van storytelling. Tijdens het live-evenement Performing Reality spraken vier verhaalvertellers die zich met hun werken op het snijvlak van werkelijkheid en de subjectieve ervaring daarvan begeven.

Bianca Giaever, een jonge Amerikaanse filmmaakster wiens wortels in radio duidelijk hoorbaar zijn in de aandoenlijke internetfilmpjes die ze maakt, presenteerde wellicht de meest toegankelijke ervaring van de avond. Haar humorvolle producties zijn weliswaar zeer origineel en eigenzinnig, ze vragen niets opvallends van de kijker. Gewoon zitten en genieten van wat je te zien en horen krijgt. In de werken van Ant Hampton en het Britse duo Anagram, die de rest van de avond voor hun rekening namen, was dat wel anders.

Klein aandoenlijk verhaal

Giaever vertelt haar eigen verhalen door anderen te laten vertellen. Tijdens haar afstuderen bood ze aan gratis te babysitten op kinderen van rond de zes jaar. De trade off was dat de kinderen haar een verhaal zouden vertellen. Volgens Giaever zijn kinderen van die leeftijd namelijk bijzonder creatief terwijl ze tegelijkertijd nog te jong zijn om zich geremd te voelen.

Bianca Giaever tijdens Performing Reality. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.
Bianca Giaever tijdens Performing Reality. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.

Wat ze daarmee bedoelt, wordt bijzonder duidelijk in haar nog geen acht minuten durende claim-to-fame The Scared is scared. Het filmpje bestaat uit de audio-opname van een gesprek met oppaskind Asa. Hij schud met – letterlijk – speels gemak een verhaal over een beer (die toevallig ook Asa heet) en een muis (Toby) die naar het zwembad gaan uit zijn mouw. Giaever stelt af en toe vraag, maar laat de fantasie van het joch verder de vrije loop.

Terwijl via de audio het kind vertelt, brengt ze in de video met behulp van acteurs in een beren- en muizenpak en creatief montagewerk het verhaal zo letterlijk mogelijk tot leven. Het resultaat is een hartverwarmende combinatie van documentaire audio en een soort extreem low-budget fictievideo. Maar Giaever voorziet het verhaal ook van een diepere laag, waarmee The Scared is scared een prettige levensles voor iedereen wordt.

Giaevers talent zit niet alleen in de originaliteit van haar vertelling; ze is ook erg goed in het vinden van mooie, kleine verhalen. Op het intieme af. In I Love You, wat ze voor This American Life maakte, helpt ze een stel dat al jaren bij elkaar is tegen elkaar is te zeggen dat ze van elkaar houden.

En tijdens het filmen van Holy Cow Lisa leed Giaever zelf aan extreem liefdesverdriet. Wederom maakte ze dat behapbaar door iemand anders erover te laten vertellen. In dit geval is het Greg Humphery, haar college advisor (het filmpje was een schoolopdracht) die uit de doeken doet hoe zijn high school love zijn hart brak. Steeds weer de persoonlijke, documentaire-audio met creatieve, licht ironische video als begeleiding. Het resultaat lijkt zich perfect thuis te voelen in je browser is steeds weer aandoenlijk, en stilletjes ontroerend.

Intrigerende oxymoron

Dat alles is anders bij regisseur Ant Hampton, een Brit met een achtergrond in de performancekunst. Hij speelt graag met de geijkte rollen van publiek en performer. In een concept dat hij ‘autoteatro’ heeft gedubd krijgen deelnemers opdrachten (vaak via een koptelefoon) die hen afwisselend in de rol van performer en publiek duwen.

Ant Hampton tijdens Performin Reality. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.
Ant Hampton tijdens Performin Reality. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.

Hamptons werk is serieuzer en bijna letterlijk meer ‘in your face’. Het kenmerkt zich door de noodzakelijke deelname van zijn publiek. In Someone else krijg je te maken met de tientallen tot honderden ‘anderen’ die je dagelijks tegenkomt. Normaliter loop je ze voorbij om uit elkaars leven te verdwijnen, maar nu niet. Deelnemers horen verhalen maar krijgen ook opdrachten die ze, met de kunstenaar als regisseur, in contact brengt met een andere participant.

Of, zoals in Hamptons andere werk Cue China, met een Chinese arbeider die misschien de producten om jou heen vervaardigde. Zowel Cue China als Someone else zijn gedurende IDFA gratis te bezoeken is in de uitstekende Seamless Reality expositie.

Hamptons inspiratie voor Someone else kwam van het moment dat hij besloot een gesprek aan te gaan met iemand waarmee hij normaal niet zomaar in gesprek zou raken. Hamptons keuze viel op een lokale, islamitische telefoonverkoper. De man draagt een djellaba, een forse baard en een gehaakt mutsje. Het gesprek met de ‘ander’ verliep boven verwachting goed; zó goed dat hij de telefoonverkoper voorstelde mee te werken ‘de intrigerende oxymoron van het maken van een levend portret’. Met andere woorden: Hampton vroeg de telefoonverkoper in een expositieruimte tussen de (andere) kunstwerken te gaan staan, inclusief bordje met uitleg.

In een kort filmpje dat Hampton tijdens het Performing Reality toonde werd de indringendheid ervan duidelijk. Als het publiek na een tijdje doorheeft wat er aan de hand is, ontstaat een eigenaardig heen-en-weer staren, wat volgens de kunstenaar zelf vaak leidde tot een opmerkelijk gevoel van ‘wederkerige vrijgevigheid’.

Amputatie

Die vervoering is volgens May Abdalla ook een terugkerend fenomeen in de werken van Anagram. Het Britse duo bestaande uit Abdalla en Amy Rose vormde het sluitstuk en hoogtepunt van de avond. Anagram maakt conceptuele installaties maakt waarin bezoekers geconfronteerd worden met hun eigen ervaring. In ‘immersive documentaries’, zoals het veel geroemde Door into the Dark, krijgt de bezoeker een perfect getimde experience voorgeschoteld waarin hij wordt geconfronteerd met reeds bestaande ervaringen, verwachtingen en percepties.

May Abdalla (links) en Amy Rose van Anagram. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.
May Abdalla (links) en Amy Rose van Anagram. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.

Abdalla ziet het lichaam en het geheel aan reeds bestaande ervaringen als platform: “Door into the Dark gaat over verdwaald zijn. Het gaat over de lichamelijkheid van verdwaald zijn.” Daar slaagde Anagram zo goed in dat veel mensen (“meer mannen dan vrouwen”) huilend naar buiten kwamen. Hoe Abdalla en Rose dat precies bereikt hebben, werd mij niet duidelijk, maar dat is logisch. Het draait immers om ervaring, perceptie en de (on)werkelijkheid ervan. Dat kan je niet uitleggen…

Tijdens het Performing Reality-evenement lieten de dames zien hoe bedreven zij zijn in het creëren van ervaringen of het aanhaken bij bestaande ervaringen. Om te ervaren wat je ervaring precies behelst, gingen de dames op zoek naar een ‘glitch’. Een haperen in dat wat we beschouwen als echt. Ze introduceerden optische illusies, vroegen het publiek hun handen voor hun ogen te bewegen, met ogen dicht het puntje van de neus te raken en uiteindelijk een handeling uit te voeren die je iets moest doen ervaren wat er niet was. Een fantoompijn, of eigenlijk het omgekeerde ervan.

Dat juist in de zoektocht naar zo’n ‘fout in The Matrix’ (zie hier een Reddit-thread die Rose en Abdalla als inspiratie gebruikten) de techniek faalde op een cruciaal moment, mag ironisch genoemd worden, maar was desalniettemin jammer. Toch bleef de bedoelde ervaring overeind en naderhand liep uw verslaggever met inderdaad een lichte verrukking de zaal weer uit. Hij had immers gewoon zijn twee benen nog…

De zaal bindt op verzoek van Anagram het linker been af. Let ook op de chirurgische handschoentjes. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.
De zaal bindt op verzoek van Anagram het linker been af. Let ook op de chirurgische handschoentjes. Foto: Nichon Glerum voor DocLab.

609-witDit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met 609, het blad van het Mediafonds.

Nog geen reactie — begin de discussie!