Een precaire kwestie is door een lokale journalist gauw genoeg gevonden. Maar hoe kom je vervolgens aan geld om de zaak eens goed uit te zoeken? Miro Lucassen vertelt uit eigen ervaring hoe hij moest passen en meten om een onderzoeksproject in Amersfoort gefinancierd te krijgen.

Dat een ondernemer en ‘zijn’ gemeentebestuur met elkaar in de clinch liggen, is interessant genoeg voor dagelijks nieuws. Als het ene meningsverschil het andere opvolgt, bouwen de journalisten van de lokale media een dossier op. Maar wanneer zo’n gevecht na dertig jaar nog niet is beëindigd, dan wordt het tijd voor een boek.

Het is er gekomen onder de titel Vahstal versus Amersfoort, als tweede uitgave in het onderzoeksjournalistieke fonds van de Stichting Regionaal Spitwerk.

Subsidie

Maar voor het zo ver was, moesten initiatiefnemer Arjeh Kalmann en ik wel enkele hindernissen overwinnen. We hadden eerder onafhankelijk journalistieke werk bekostigd uit de gemeentelijke regeling ‘Incidentele subsidie journalistieke producties en media-innovatie’ en we wilden deze bron nogmaals aanboren. Net als bij ons eerste boek over de wonderlijke besluitvorming achter kunsthal KAdE zou dat enige balanceerkunst vereisen, omdat de overheid niet alleen subsidieert maar ook partij is bij het onderwerp.

We hadden bovendien geconstateerd dat de maximale bijdrage volgens de Amersfoortse regeling te laag is om de onderzoeks- en schrijfkosten te dekken, terwijl de boekproductie pas rendabel wordt als het lukt om zeker zevenhonderd maar liever duizend exemplaren te verkopen. KAdE had ons ook geleerd dat de Nederlandse markt intensieve bewerking vereist om zo’n aantal af te zetten.

Domper

Eerste domper op de feestvreugde: het Amersfoortse fonds besloot dit keer twee derde van het maximaal mogelijke bedrag uit te keren, met de aanmoediging om eerst een serie artikelen te produceren en dan wellicht daarna een boek. Ook het fonds Bijzondere Journalistieke Projecten wilde gelukkig iets bijdragen aan een artikelenreeks, maar opgeteld kwamen de schenkingen slechts 500 euro hoger uit dan het onderzoeksbudget voor het boek over KAdE.

De artikelen waren daarmee haalbaar, maar publicaties op krantenpapier zijn vluchtig. Juist bij dit soort dossiers is het vooruitzicht van een boek de hefboom die gesprekspartners ertoe brengt om wel informatie te geven, de dingen te vertellen die de verslaggever voor de krant van morgen of volgende week niet te horen krijgt.

Andere geldbron

Konden we nog een geldbron aanboren? De hoofdpersoon bijvoorbeeld? Ondernemer Vahstal bleek tot veel bereid om een boek over zijn gevecht mogelijk te maken, tot en met de schriftelijke garantie om zich bij geldelijke steun niet met de inhoudelijke journalistieke keuzes te bemoeien.

Een directe bijdrage door een zakelijke belanghebbende aan het onderzoeksbudget is natuurlijk omstreden, zeker gezien de afloop van de deels vergelijkbare financieringsmethode van Ineke Holtwijks prachtboek over de Postcodeloterij. Hoe ver je het ook dichttimmert, er kleeft een ongemak aan rechtstreekse financiering en er kan gedonder van komen.

Aan de andere kant leek het wel een mooie constructie als Vahstal net zo veel zou bijdragen als de gemeente, die immers ook als belanghebbende overheid meerdere petten draagt.

Het idee bleek voor een van de fondsen echter onbespreekbaar, dus dat plannetje ging niet door.

Publicatietoezegging

Spitwerk besloot eerst in te zetten op het journalistieke onderzoek en de artikelenreeks, en pas later een besluit te nemen over het al dan niet verschijnen van een boek. Financiering van een artikelenreeks door fondsen vereist een publicatietoezegging van een uitgever, in dit geval een van de regionale media.

De belofte om een serie artikelen te plaatsen terwijl het onderzoek nog moet beginnen is een riskant iets in de ogen van mediamanagers, merkten we. Komt er wel voldoende nieuws uit de research? Is dat nieuws interessant genoeg voor de lezer van dag- of weekblad? Is er ruimte om vijf of zes afleveringen achtereenvolgend te plaatsen? Kan de uitgever voldoen aan de eis van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten om een honorarium uit te keren, zodat er niet alleen wordt meegelift op de subsidie?

Het dossier-Vahstal is in Amersfoort bovendien een zaak waar menigeen zich liever niet aan brandt: de gramschap van de spelers in dit mijnenveld ontbrandt snel en daar kan een medium alleen maar last van hebben.

Ondanks al deze mogelijke moeilijkheden en bezwaren bleek het weekblad De Stad Amersfoort, een BDU-uitgave, bereid om zich te committeren aan deze vorm van onderzoeksjournalistiek op basis van een indicatie van de beoogde inhoud van de reeks.

De dossiers in de kwestie Vahstal versus Amersfoort. Foto: Spitwerk.
De dossiers in de kwestie Vahstal versus Amersfoort. Foto: Spitwerk.

Het boek

Natuurlijk was de research al in volle gang toen we het kronkelige pad naar een onderzoeksbudget helemaal hadden bewandeld; het journalistieke bloed kruipt waar het niet gaan kan. Maar zonder de steun voor lokale onderzoeksjournalistiek van het plaatselijke weekblad, was ook het boek er niet gekomen.

Dat boek kon er uiteindelijk toch komen, omdat het materiaal er interessant genoeg voor was en omdat de drukkosten konden worden bestreden met een afnamegarantie van een flink deel van de oplage.

Spitwerk hoopt dan ook vaker langs deze weg onthullende lokale en regionale publicaties tot stand te kunnen brengen.

De serie artikelen die in De Stad Amersfoort zijn verschenen:

Het boek ‘Vahstal versus Amersfoort’ is te bestellen bij de lokale boekhandel, de uitgever en bij Bol.com.

Nog geen reactie — begin de discussie!