Met de foto van Mohammed Rashid – genomen tijdens terreurcontroles rond Schiphol – schond de Volkskrant zijn privacy, zo oordeelde de rechter. Volgens Marnix Kreyns is met deze gerechtelijke uitspraak de persvrijheid in het geding.

De Volkskrant heeft met het publiceren van een foto van Mohammed Rashid diens privacy geschonden en moet hem daarom een schadevergoeding van € 1.500 betalen. De persvrijheid van De Volkskrant weegt in dit geval niet zwaarder, zo heeft de president van de Rechtbank Amsterdam jongstleden woensdag (14 september 2016) in een kort geding beslist.

De foto stond op 16 augustus 2016 over de volle breedte van de voorpagina onder de kop “Is Schiphol nog veilig?”. Hij werd een dag eerder gemaakt bij Schiphol, waar leden van de Koninklijke Marechaussee en militairen controles uitvoerden in verband met terreurdreiging. De foto toont Rashid herkenbaar achter het stuur van zijn auto, terwijl hij in gesprek is met een marechaussee, die hem staande houdt.

Portretrecht

Rashid beriep zich in het geding op zijn portretrecht (artikel 21 Auteurswet). Dat bepaalt dat iemand zich tegen het publiceren van een van hem zonder zijn medeweten of toestemming gemaakte foto kan verzetten, als hij daar een redelijk belang bij heeft. Dat het hier ging om een portret in de zin van de Auteurswet is onomstreden, evenals het feit dat de foto zonder medeweten en toestemming van de geportretteerde is gemaakt. De vraag is dus of Rashid een “redelijk belang” heeft. De rechter beantwoordt die vraag bevestigend en geeft daarvoor de navolgende argumenten:

  • Er is sprake van een foto, die sterk geassocieerd kan worden met onveiligheid op de luchthaven Schiphol.
  • De foto werd weliswaar in de openbare ruimte gemaakt, maar Rashid kon geen kant op, omdat hij staande werd gehouden door een marechaussee.
  • Door het plaatsen van zijn portret bij de tekst (“Is Schiphol nog veilig?”) wordt op zijn minst de suggestie gewekt dat Rashid iets te maken heeft met de kwestie of Schiphol nog veilig is, wat de gemoederen in negatieve zin bezighoudt.
  • Het is een paginabrede foto, waarop Rashid duidelijk herkenbaar is, op de voorpagina van een landelijk dagblad.

Privacy

De rechter voegt daar aan toe dat de inbreuk op zijn privacy Rashid des te ernstiger treft om dat hij een “moslim-achtig” uiterlijk heeft en omdat onveiligheid in deze tijd sterk wordt geassocieerd met terrorisme vanuit islamitische hoek. Rashid stelde in het kort geding dat hij door veel mensen in negatieve zin was aangesproken op de foto. Ook was de foto via internet terechtgekomen in zijn geboorteland Irak, alwaar hij nu wel eens als jihadist gezien zou kunnen worden, met alle gevolgen van dien.

Volgens de rechter stond het De Volkskrant vrij om “de werkelijkheid dat bij dergelijke controles personen met een moslim-achtig uiterlijk eruit worden gepikt” weer te geven. Het was echter niet noodzakelijk om Rashid voor dit doel herkenbaar af te beelden, zo meent de rechter.

Persvrijheid

De foto was mijns inziens een prachtige illustratie bij het verhaal, vooral omdat hij iets essentieels laat zien: bij controles ter voorkoming van terreuraanslagen richt de aandacht zich (mede) op “personen met een moslim-achtig uiterlijk” (wat op zich een merkwaardige term is, overigens).

Als De Volkskrant Rachid onherkenbaar had gemaakt – zoals de rechter meent dat had gemoeten – zou de essentie van de foto er niet meer zijn geweest, want dan zou het “moslim-achtige” uiterlijk waarschijnlijk ook zijn weggeblurd. En dat de foto zou suggereren dat Rashid persoonlijk iets te maken zou hebben met de mogelijke onveiligheid van Schiphol is voor mij ook maar sterk de vraag.

Ik hoop dat De Volkskrant het er niet bij laat zitten en spoedappèl aantekent of een bodemprocedure begint. Niet alleen omdat de uitspraak in dit geval zelf vragen oproept, maar ook omdat het een chilling effect kan hebben op volgende, vergelijkbare situaties. En dan is de persvrijheid in het geding.

De volledige tekst van de uitspraak van de rechter is te lezen op Rechtspraak.nl.

Al één reactie — discussieer mee!