Met de term hyperlokale journalistiek bedoelen onderzoekers doorgaan het type journalistiek dat zich op een kleiner niveau afspeelt dan het lokale en regionale. Daarbij valt te denken aan de buurtapp, de nieuwsbrief voor de wijk en de nieuwsbrief van de actiegroep tegen een lokaal nieuwbouwproject.

Al opent het boek – zoals gebruikelijk in dit soort publicaties – met de constatering dat er natuurlijk nog wel wat te zeggen valt over de precieze definitie van hyperlokale journalistiek. Blijkens de voorbeelden gaat dat verder dan de buurt en vallen ook huis-aan-huisbladen en plaatselijke nieuwssites eronder.

Creatief burgerschap

Aanleiding voor de uitgave van Harte cs. is Brits onderzoek tussen 2012 en 2015 over creatief burgerschap. Hoewel het boek is gebaseerd op eerder gepubliceerde artikelen van de auteurs, hebben ze uitvoerig de moeite genomen om het onderzoek uit die artikelen in een goed lopend verhaal om te werken.

De brand in het Londense flatgebouw Grenfell vormt de journalistieke haak. De woontoren met 24 verdiepingen vatte in de nacht van 14 juni 2017 vlam en de brand verspreidde zich razendsnel naar alle hoger gelegen verdiepingen. Met 30 doden, 74 gewonden en nog eens 58 vermisten had Londen zijn eigen 9/11.

Met dat verschil dat deze ramp wel was aangekondigd. De lokale Grenfell Action Group had al lang tevoren gewaarschuwd voor de brandgevaarlijke situatie in de toren. Maar geen enkel lokaal nieuwsmedium pakte het onderwerp op.

In de introductie van hun boek concluderen de auteurs dat de totale afwezigheid van hyperlokale journalistiek ervoor gezorgd heeft dat niemand de waarschuwingen serieus heeft bekeken. Kensington en Chelsea – de wijken van Londen waar de woontoren staat – hebben geen “vibrant local” nieuwsmedia. En daarmee is meteen het belang van hyperlokale journalistiek zichtbaar geworden. Hyperlokale journalistiek lijkt opvallend genoeg een direct gevolg van mondialisering. Schaalvergroting heeft ervoor gezorgd dat veel lokale nieuwsbronnen zijn opgedroogd.

Journalistiek als culturele praktijk

Habermass’ public sphere en latere ideeën over alternatieve en contra-publieke sferen kaderen het onderzoek theoretisch in, waarmee meteen duidelijk wordt dat zowel de producten als de processen die ten grondslag liggen aan alternatieve en hyperlokale media aan bod komen.

Vanuit die theoretisch benadering beschouwen de onderzoekers hyperlokale journalistiek dan ook als “cultural practice”, dat wil zeggen als een vorm van handelen in de publieke sfeer. De auteurs plaatsen de manier waarop hyperlocals worden geproduceerd en geconsumeerd telkens in sterk contrast ten opzichte van de mainstream media. Hyperlokale media zijn daarmee essentieel iets anders dan mainstream media die toevallig op een kleiner geografisch niveau opereren.

De rest van het boek jojoot op een aangename manier tussen het algemene en het specifieke, en van het theoretische naar het praktische. Het tweede hoofdstuk illustreert de neergang van de traditionele nieuwsmedia en de opkomst van onafhankelijke hyperlokale nieuwsmedia aan de situatie in Wales, waar de teloorgang van de krant ruimte heeft geboden aan ruim 40 serieuze hyperlokale nieuwsmedia, waarvan op zijn minst een deel zichzelf kan bedruipen van advertenties en andere inkomsten.

Het daaropvolgende hoofdstuk zoomt verder in op het stadje Port Talbot – een “news black hole” – dat met ruim 35.000 inwoners aan de Zuid-westkust van Wales de lokale Port Talbot Guardian failliet zag gaan en waar particulieren een “worker owned co-operative” nieuwsblad oprichtten: The Port Talbot Magnet.

In een analyse van de politieke en economische aspecten van dergelijk lokaal nieuws leren we dat de basis van het probleem volgens de auteurs niet zozeer gezocht moet worden in de sluiting van nieuwsmedia, maar vooral in het vertrekken van journalisten uit bepaalde gebieden. Zo lang er journalisten in de stad wonen, is er leven, maar in Port Talbot woont in 2016 nog maar een journalist. Terwijl de stad in 1970 vijf kranten had met meer dan tien lokale reporters.

Bij het sluiten van de krant schrijft de hoofredacteur: “Today, without the Magnet, there will be only one local journalist reporting Port Talbot’s news – so treasure her.” Oorzaak van de sluiting: een ineenstortende welvaart door de malaise in de staalindustrie waarop de stad dreef, veroorzaakt door mondiale ontwikkelingen op de staalmarkt.

Pro's en amateurs

Het vierde hoofdstuk zoomt weer uit en analyseert de Britse hyperlokale nieuwssector tussen 2012 en 2015. Het biedt cijfers over aanbod en consumptie van nieuws, de pluraliteit, en de vraag waarover bericht wordt.

Opvallend is de conclusie dat veel Britse hyperlocals voornamelijk berichten over lokale politiek (p. 101). Maar om als hyperlocal een bijdrage te kunnen leveren aan het debat, is een zeker volume nodig. Dat volume wordt lang niet overal bereikt – noch in aantal media per plaats, noch in het aantal producties per medium. Maar in plaatsen waar dat volume er wel is, hebben hyperlocals een substantiële impact op het lokale debat.

Methodologisch interessante conclusie is dat hoewel de bevindingen van de inhoudsanalyse van het nieuws suggereert dat er te weinig kritische onderzoeksjournalistiek is, suggereren de uitkomsten van de interviews juist het tegenovergestelde. Ook vonden ze geen verschil in de hoeveelheid onderzoeksjournalistiek en mate waarin kritisch over politiek werd bericht tussen professioneel gerunde sites en nieuwssites van amateurs (p. 111).

hyperlocal-journalism

Authenticiteit

Wie zijn de mensen die dat hyperlokale nieuws maken? Daar is in Nederland voor zover bekend nog weinig tot geen onderzoek naar gedaan. Harte cs. onderzoeken in hoofdstuk 5, 6 en 7 wie de mensen zijn die thuis of in een bedrijvenverzamelgebouw dat lokale nieuws maken, wat ze motiveert en hoe ze het hoofd boven water houden.

De twee centrale begrippen (interpretatieve en discursieve repertoires genoemd) zijn authenticiteit en wederkerigheid (‘reciprocity’).

  • Authenticiteit wordt als een belangrijk issue gezien in de motivatie om het nieuws te maken. De hyperlocal pretendeert niet zelden plaats te bieden aan de “echte stem” van de bevolking, een oorspronkelijk geluid uit de buurt of de wijk of de lokale identiteit.
  • De wederkerigheid krijgt vorm in het feit dat lokale journalisten vrijwel altijd ingebed zijn in de omgeving waarover ze schrijven. Directe uitwisseling van informatie krijgt vorm in een voor-wat-hoort-wat sfeer, waarbij sociale media een belangrijke rol spelen (liking, sharing en commenting).

Het onderzoek in de bundel maakt gebruik van een breed scala aan onderzoekstechnieken. Naast literatuuronderzoek en interviews met de makers van het nieuws, is er (in hoofdstuk 6) in detail aandacht voor wat er werkelijk gebeurt in de newsroom van de hyperlocal. Onder andere met een case study van B31 Voices, een nieuwsmedium dat verslag doet van een gebied met een populatie van zo’n honderdduizend inwoners rond Zuid-Birmingham. De newsroom is gevestigd in een woonhuis en het onderzoek geeft een mooie blik in het hart van dit kleine nieuwsbedrijf.

Het belang van hyperlokale journalistiek

Tot slot zoomt hoofdstuk 7 dan weer uit met de vraag hoe dergelijke kleine nieuwsmedia in economisch opzicht overeind kunnen blijven, tussen welke klippen de hyperlokale ondernemer moet laveren in de kleine gemeenschap die hij of zij bedient en hoe kansen en bedreigingen liggen in financiering en subsidiëring.

Over het belang van hyperlokale journalistiek laten de auteurs in hun conclusie geen enkele twijfel bestaan: die is buitengewoon groot. Het is DE weg naar actief burgerschap, het creëert belangrijke waarden in de samenleving.

En hoewel de hyperlokale journalist vanwege zijn verbondenheid met de gemeenschap waarover hij of zij schrijft wel eens wat minder objectief kan zijn, is het juist dat aspect dat waarde creëert voor de gemeenschap. Burgers beschouwen het als een grote waarde dat er een nieuwsmedium is dat het nu eens opneemt tegen de buitenwereld en dat nu eens een ander verhaal verspreidt over de eigen gemeenschap dan de landelijke nieuwsmedia. Verder zijn het vooral de hyperlokale journalisten die zorgen voor een meer pluriform medialandschap in een kleine locatie.

Inspiratie voor onderzoek

Is het boek zijn geld waard? De theorie die de auteurs rondom het thema aandragen is interessant en levert goede aanknopingspunten voor onderzoeksvragen en analyse. En hoewel het boek natuurlijk de Britse situatie beschrijft, zitten er veel aanknopingspunten in voor de Nederlandse nieuwsmarkt.

Het onderzoek nodigt ook uit om delen in de Nederlandse situatie te repliceren. Hoewel er in Nederland incidenteel wel onderzoek is gedaan naar hyperlokale journalistiek (onder meer als onderdeel van het grotestedenonderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek) liggen er nog flinke gebieden braak in Nederland die het onderzoeken waard zijn. Dit boek biedt daar inspiratie voor.

Als ik met studenten een werkgroep over lokale journalistiek zou leiden, zou ik het zeker gebruiken. En als ik bij een regionaal of lokaal nieuwsmedium zou werken zou ik het kopen. Alleen al vanwege de mooie case-studies.

Harte, D., Howells, R. & Williams, A. (2018). Hyperlocal Journalism: The decline of local newspapers and the rise of online community news. Oxon/New York: Routledge. (€ 36,50)

Willem Koetsenruijter

Willem Koetsenruijter is universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!