De aanleiding voor deze vraag was het interview dat de Volkskrant publiceerde met VVD-Kamerlid Aartsen. Daarin stonden onjuiste cijfers over subsidies voor het Concertgebouw en het bloemencorso. En die onjuiste cijfers werden overgenomen door media als De Telegraaf, Powned, Panorama en Het Parool.

De Volkskrant rectificeerde de onjuiste cijfers. Maar de onjuiste cijfers zijn nog altijd te vinden op de websites van andere media. Had de Volkskrant daar niet achteraan moeten gaan, vroeg Lars Duursma zich af in een interview op DNR:

“Beperkt je verantwoordelijkheid zich bij een journalistieke misser tot het corrigeren van de fout op je eigen medium? Of reikt die verantwoordelijkheid, zeker bij kwaliteitsmedia, nét iets verder? Ik zou het geen slecht idee vinden als de Volkskrant in dit geval ook persdiensten en grote media die het nieuws hebben overgenomen en nog niet gecorrigeerd hebben, attendeert op de fout.”

Lars Duursma op DNR

Volkskrant-ombudsman Jean-Pierre Geelen vond dat niet nodig, zo zei hij in een interview op DNR:

“In eerste instantie ligt de verantwoordelijkheid hiervoor toch bij die andere media, vind ik. Die hebben op de dag van publicatie kennis kunnen nemen van het rumoer op Twitter, van de online correctie die onder het stuk is geplaatst, een dag later van de correctie in de papieren krant, en een week later van mijn rubriek. Op een onbewaakte spoorwegovergang knipperen de rode lichten minder vaak en lang.”

Jean-Pierre Geelen op DNR

Wat vinden andere Nederlandse ombudsmannen hiervan? Zijn ze het eens met Duursma of Geelen? DNR legde ze de kwestie voor.

Principieel

Huub Evers (ombudsman voor De Limburger) en Margo Smit (ombudsman voor de NPO) wijzen erop dat het in principe de verantwoordelijkheid van elk medium zelf is om er op toe te zien dat de feiten kloppen en fouten hersteld worden.

Evers: “Elke redactie is zelf verantwoordelijk is voor wat ze publiceren. Ze moeten zelf, als ze argwaan krijgen, gaan checken of de feiten kloppen. Dat doen ze bij alles wat ze binnenkrijgen als het goed is.”

Smit wijst erop dat redacties mans genoeg moeten zijn om in de gaten te hebben dat er een fout is gemaakt: “Als een medium in eerste aanleg zelfstandig en actief genoeg was om een bericht over te nemen, mag ook verwacht worden dat van een in dit geval duidelijk gecommuniceerde correctie ook op eigen kracht kennis genomen wordt. En dat die dan in de eigen publicaties verwerkt wordt.”

Pragmatisch

Beide ombudsmannen wijzen verder op een praktisch punt, namelijk dat het voor een redactie ondoenlijk is om in de gaten te houden welke media onjuistheden hebben overgenomen.

Evers: “Een redactie heeft toch nooit een volledig sluitend overzicht van welke andere media de cijfers overgenomen hebben? En dan ook nog bijhouden of ze al dan niet zelf al gecorrigeerd hebben?”

Smit: “Je bent mogelijk niet eens in staat om alle media van een correctie op de hoogte te stellen. En stel dat je alleen ‘nazorg’ doet voor de persbureaus en andere ‘grote’ media, waar houdt dat begrip ‘grote’ media dan op?”

Overname met bronvermelding

Sjoerd de Jong (ombudsman voor NRC) en Adri Vermaat (ombudsman voor Trouw) stellen dat het van belang is om onderscheid te maken tussen nieuws dat met en nieuws dat zonder bronvermelding wordt overgenomen:

De Jong: “In het eerste geval (‘Dit meldt de Volkskrant…’) blijft het nieuws toegeschreven aan het oorspronkelijke medium, dus dan kan het verstandig zijn om op een fout te wijzen. Maar dat hoeft niet per se, zou ik zeggen, want als je de Volkskrant kennelijk goed genoeg leest om er nieuws uit over te nemen, dan moet ook de correctie daar je vervolgens niet ontgaan.”

In uitzonderlijke gevallen kan het voor een redactie nuttig zijn om wél achter het herstellen van een fout aan te gaan, meent De Jong: “Natuurlijk kan het wel eens gebeuren dat een pijnlijke fout ook na correctie blijft rondzwerven, en dan kan het nuttig zijn eens te bellen – maar ik zou er geen regel van maken. Media houden hun eigen verantwoordelijkheid, ook voor wat ze van anderen overnemen.”

Vermaat vindt het ook niet nodig om een regel af te vaardigen, maar wijst erop dat het verstandig kan zijn om andere media op een fout te wijzen: “Wanneer de naam wordt genoemd van het medium waaruit het nieuws is overgenomen, vind ik het chic die media te attenderen op een onjuistheid in het bewuste, overgenomen artikel. Dat beschouw ik niet als een journalistieke plicht, maar als een vanzelfsprekende collegialiteit. Het is wel zo netjes en goed voor het imago van het eigen medium om een fout die andere media overnemen ook elders hersteld te zien.”

Overname zonder bronvermelding

Als media die het nieuws hebben overgenomen, geen bron vermelden, is het een ander verhaal, vinden Vermaat en De Jong.

De Jong: “In dat geval maakt een medium het nieuws zich eigen – en dat brengt de plicht met zich mee het zelf te checken. Doe je dat niet, en blijkt het een canard of een vergissing, dan heb je die fout dus geheel aan jezelf te wijten – daar hoeft de Volkskrant je dan verder niet op te wijzen.”

Vermaat: “Als media bronvermelding geheel achterwege laten, zou het intern niet mijn advies zijn om inspanningen te verrichten, teneinde de fout bij de ‘buren’ te herstellen. Eventuele ‘herstelwerkzaamheden’ aan het artikel zijn m.i. dan de verantwoordelijkheid van die media, die eerder het nieuws zonder bronvermelding hebben overgenomen. Het is niet zo zeer oog om oog, tand om tand, maar als het ene medium onfatsoenlijk is door willens en wetens de naam van de oorspronkelijke bron achterwege te laten, laat ze dan in hun sop gaar koken.”

Alexander Pleijter

Hoofdredacteur

Alexander Pleijter is hoofdredacteur van De Nieuwe Reporter. Hij werkt als universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!