Sanne Blauw is van huis uit econometrist. Econometristen bestuderen met rekenmodellen economische verbanden. Zo werken er bij de meeste verzekeringsmaatschappijen econometristen. Ze berekenen hoe hoog de premie moet zijn om aan het eind van de rit op een positief saldo uit te komen.

Dergelijke economen weten dus alles over zaken als bevolkingsopbouw en over risico’s.  Ze moeten dus wel een voorliefde hebben voor cijfers. En econometristen hebben de naam autistische nerds te zijn. Sanne Blauw is geen autistische nerd. Uit haar nieuwe boek blijkt zulks althans niet.

Boeken over statistiek en cijfers

Boeken over cijfers hebben vaak de neiging een bonte en enigszins droge verzameling ditjes en datjes over statistiek te worden. Soms volgen ze de opbouw van een klassiek statistiekboek, soms hebben ze een nog minder te doorgronden ordening.

220px-How_to_Lie_with_Statistics

Een van de eerste klassiekers op dit gebied is het boekje van Darrel Huff uit 1954, How to Lie with statistics. Huff slaagde er als een van de eersten in om voor een groot publiek over cijfers te schrijven en dan vooral over de dingen die daarmee mis kunnen gaan.

En er zouden daarna tientallen van dit soort boeken volgen. Met titels als A mathematician reads the newspaper, News and numbers, of – van recenter datum – de boeken van de Nederlandse wetenschapsjournalist Hans van Maanen, zoals  Goochelen met getallen.

En je kunt je afvragen wat Blauw met haar nieuwe boek toevoegt aan al die titels. Wel, er zijn minsten drie goede redenen die de aanschaf van Het best verkochte boek ooit (met deze titel) rechtvaardigen.

Verhalen vertellen

De eerste en belangrijkste reden is dat Blauw een verteller is. Er zullen niet veel lezers zijn die denken “Ha! Een boek over cijfers!” Toch trekt Blauw je met haar vederlichte pen en humor haar verhaal in. Want anders dan Huff of Van Maanen, vertelt Blauw een verhaal. Haar boek begint op bladzijde 1 bijvoorbeeld als volgt:

“Ze stapte door de schuifdeur het stoffige kantoortje binnen en gaf me een hand. ‘Juanita”. In haar grote vale sweater leek ze nog kleiner dan ze al was. Zodra ze op de klapstoel tegenover me was gaan zitten, legde ik in het Spaans uit dat ik van een Nederlandse universiteit kwam. Dat ik in Bolivia onderzoek deed naar geluk en inkomensongelijkheid. Dat ik haar een aantal vragen wilde stellen om te zien hoe zij naar haar leven en haar land keek.”

Meteen zitten we met Sanne Blauw in Bolivia en maakt ze ons in een paar pagina’s duidelijk hoe de ontmoeting met Juanita haar tot de overtuiging bracht dat het vangen van geluk in cijfers een hachelijke zaak is. Met als dramatisch hoogtepunt van het hoofdstuk de laatste vragen van het interview met Juanita:

– “Hoe gelukkige ben je op een schaal van één tot tien?
– Een
– Hoe gelukkig denk je over vijf jaar te zijn?
– Eén.”

Dat hakt erin en dat maakt meteen voor iedereen pijnlijk duidelijk was er mis kan zijn met de cijfermatige benadering van de werkelijkheid waar we zo aan gewend zijn. Het eerste hoofdstuk opent dan met het verhaal van Florence Nightingale en haar strijd voor hygiëne die ze streed met cijfers. Een mooi verhaal dat ik nog niet kende.

Hoewel de wereld aan elkaar hangt van cijfer, blijkt uit onderzoek dat de meeste mensen er maar weinig van onthouden en er vaak ook maar weinig van begrijpen. Toch is de retorische kracht van cijfers groot. Een journalist die meldt dat er bij de demonstratie veel mensen op de been waren, overtuigt minder dan de journalist die meldt dat er 2700 demonstranten waren. Die toevoeging wekt de indruk dat er geteld is. Cijfers geven precisie en daardoor gezag. Ze overtuigen ons van de ernst van de situatie, van de grootte van het effect of van het schrijnende verschil.

Rekenwonder

Een tweede reden om het boek van Sanne Blauw te kopen is dat ze een rekenwonder is dat tegelijkertijd begrijpt dat anderen dat niet noodzakelijkerwijs zijn. Heel geduldig legt ze uit hoe het zit met steekproeven, met de drogreden van oorzaak en gevolg en met p-waardes.

Veel journalisten hebben een alfa-achtergrond en krijgen grote angstogen bij deze materie. Ik zou zeggen: laat je bijscholen door Sanne Blauw.

Praktisch

Een derde reden is dat het boek naast dat het allerlei vermakelijke, wijze en interessante verhalen bevat ook nog heel praktisch is. Het lijstje met punten: “Wat doe je als je een cijfer tegenkomt?” zou iedereen boven zijn bureau moeten hangen. Iedereen die het nieuws volgt en iedereen die nieuws maakt. Dat is dus bijna iedereen.

Sanne Blauw (2018). Het best verkochte boek ooit (met deze titel). Hoe cijfers ons leiden, verleiden en misleiden. Uitgeverij De Correspondent.

Het boek is er sinds kort ook als audioboek.

Willem Koetsenruijter

Willem Koetsenruijter is universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!