Vetes, fittie’s en woede zijn niet meer weg te denken uit de politiek. In Nederland trekt Geert Wilders op rechts ten strijde en Lilian Marijnissen op links, maar meestal op dezelfde manier: verongelijkt, getergd, woedend.

Hoewel op social media en in de pers de discussie over het waarom van de boze burger en de woedende politicus welig tiert, is er nog te weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar deze politiek van de woede. Daarom zijn wij, onderzoekers van het Behavioural Science Institute aan de Radboud Universiteit te Nijmegen, begonnen met onderzoek naar het fenomeen. Met als eerste vraag: wat is het effect van boze polititieke communicatie op ontvangers?

Woede is ongepast

De onderzoekers deden vier experimenten, waarin ze de deelnemers een politieke boodschap lieten lezen. Daarbij las de helft van de deelnemers een boodschap waarin een politicus ‘woedend’ was over een beleidsvoornemen, terwijl de andere helft een boodschap las waarin dezelfde politicus het er ‘niet mee eens’ was. In alle vier de experimenten bleek dat de deelnemers de woedende boodschap als ongepast zagen. Daarnaast vonden ze de woedende politicus minder aardig en minder competent dan de niet-emotionele politicus.

Onderzoekspublicatie:

Jonathan Van’t Riet, Gabi Schaap & Mariska Kleemans (2018). Fret not thyself: The persuasive effect of anger expression and the role of perceived appropriateness.  Motivation and Emotion.

Deze resultaten waren moeilijk te verklaren. Als de burger woede ongepast vindt, waarom zijn politici dan zo boos? De onderzoekers redeneerden dat verschillende mensen misschien wel heel erg verschillen in wat ze passend en niet passend vinden. Het uiten van woede zal hoogstwaarschijnlijk vooral aanslaan bij de eigen aanhang. En misschien wordt woede niet zozeer gebruikt om neutrale kiezers te overtuigen, maar vooral om de eigen aanhang op te zwepen.

Energizing the base

Een recenter onderzoek leverde voorzichtige steun voor deze hypothese op. De deelnemers kregen een (fictief) nieuwsbericht te lezen waarin een politicus zich uitsprak tegen een vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS. Net als in eerder onderzoek was het nieuwsbericht zodanig gemanipuleerd dat de helft van de deelnemers een bericht las waarin de politicus woedend was, terwijl de desbetreffende politicus het voor de andere helft van de deelnemers slechts oneens was met het verdrag.

De resultaten lieten zien dat ook nu de woedende boodschap als minder gepast werd gezien dan de niet-emotionele boodschap, maar deze keer alleen voor diegenen die een positieve houding ten opzichte van de EU hadden. Deelnemers met een negatieve houding ten opzichte van de EU vonden de woedende boodschap wel gepast. Sterker nog: zij vonden de niet-emotionele boodschap ongepast.

Onderzoekspublicatie:

Jonathan Van ’t Riet, Gabi Schaap, Mariska Kleemans, Harm Veling & Sophie Lecheler (2018). On Different Sides: Investigating the Persuasive Effects of Anger Expression in Political News Messages. Political Psychology.

Woede in politieke communicatie kan dus vaak als ongepast worden gezien, maar niet door diegenen die het met de boodschap eens zijn, of zelf ook boos zijn. Het lijkt er dus inderdaad op dat politici woede niet gebruiken om neutrale kiezers over de streep te trekken, maar vooral om hun eigen achterban te mobiliseren. ‘Driving up the rage’, zoals men in Amerika zegt, is een goede strategie als het gaat om ‘energizing the base’.

Voorzichtig koorddansen

Tegelijkertijd was uit de eerste serie onderzoeken gebleken dat woede als ongepast gezien kan worden. Daardoor bestaat veel politieke communicatie anno 2019 uit een uiterst voorzichtig koorddansen, waarin politici woede gebruiken om hun achterban te mobiliseren, maar willen voorkomen dat ze zo ver over de schreef gaan dat teveel neutrale kiezers op ze afknappen.

De wisselende resultaten van de partijen van Wilders en Marijnissen op verkiezingsavonden suggereren dat ze deze kunst nog niet tot in de perfectie beheersen.

Jonathan van 't Riet

Dr. Jonathan P. van ’t Riet is docent en onderzoeker Communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Profiel-pagina

Gabi Schaap

Dr. Gabi J. Schaap is docent en onderzoeker communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!