Met tools als Chartbeat en Google Analytics kunnen nieuwsorganisaties nauwgezet analyseren welk nieuws wanneer de meeste traffic oplevert op Twitter, of welk verhaal het populairst is op Facebook. Voor WhatsApp ontbreken die gegevens. Waar veel social media platformen standaard een zogeheten referrer meegeven als iemand op een link klikt, is dat bij WhatsApp – net als bij Facebook Messenger en andere “dark social media” – niet het geval.

Het gevolg: nieuwsorganisaties hebben weinig zicht op welk nieuws binnen messaging-apps wordt gedeeld en hoe en waarvoor zulk nieuws wordt gebruikt. Ook vanuit de wetenschap is weinig bekend over hoe mensen nieuws op WhatsApp ervaren en wat hun beweegredenen zijn voor het consumeren, delen en bediscussiëren van nieuws in privégesprekken en appgroepen.

In een recent onderzoek, gepubliceerd in New Media & Society en Digital Journalism, ondervroegen we daarom verschillende groepen mensen over het belang van nieuws en actualiteit in hun dagelijkse gesprekken op besloten sociale media platforms, zoals WhatsAppgroepen en besloten Facebookcommunities. Hiervoor spraken we in focusgroepen met collega’s, vrienden, buren, teamgenoten en vrijwilligers. Zij kenden elkaar persoonlijk en communiceerden daarnaast ten minste om de dag met elkaar via social media.

Nieuws op besloten sociale media

Onze groepsgesprekken bevestigen dat de meeste mensen Facebook op een passieve manier gebruiken. Facebook is een verzamelplaats waar verschillende stromen informatie samenkomen – van journalistiek tot politieke satire en entertainment – maar gebruikers zeggen zelf nauwelijks meer op hun tijdlijn te posten. Ook zien ze steeds minder bijdragen van vrienden en familie voorbijkomen.

Facebook is daarmee een nuttige bron voor het vínden van nieuws, maar voor het praten over en bediscussiëren van nieuws geven gebruikers de voorkeur aan meer besloten omgevingen, zoals privécommunities op Facebook of WhatsAppgroepen. Nieuws delen voelt hier veiliger, omdat gebruikers precies weten wie hun berichten kan zien.

Terwijl het geven van je mening over een nieuwsonderwerp op Facebook wordt gezien als een expliciet statement, dat voor altijd zichtbaar blijft voor anderen en niet terug te trekken valt, worden op WhatsApp-berichten al snel bedolven onder het grote aantal andere berichten. Daardoor zijn gesprekken over nieuws hier meer verkennend van aard.

Bij het delen van nieuws op WhatsApp gaat het bovendien vooral om achtergronden bij nieuws, waar groepsleden via andere nieuwsplatformen al mee in aanraking zijn gekomen. Belangrijk voor gebruikers zijn bijvoorbeeld nieuwsverhalen die het mogelijk maken een onderwerp vanuit meerdere perspectieven te benaderen of die verschillende aspecten van een probleem duiden. Zulke nieuwsverhalen helpen hen om verbanden tussen verschillende nieuwsgebeurtenissen te leggen en hun mening te vormen. Gebruikers geven daarbij de voorkeur aan nieuws van nieuwsorganisaties die ze kennen. Deze worden gezien als betrouwbaarder.

Het belang van de sociale context

De meeste gebruikers die we spraken waren onderdeel van verschillende WhatsApp- en Facebookgroepen. Wat gebruikers deden met nieuws verschilde echter sterk afhankelijk van de sociale context van de groep, zelfs al ging het om dezelfde persoon. Social media communities hebben over het algemeen een bepaald doel, met daaraan gekoppeld specifieke sociale normen over wat wel en niet hoort in de groep.

Sommige groepen gebruikten hun communities als curatietool: een bron voor nieuws over een specifieke gedeelde interesse, zonder hier verder op in te gaan of erover te discussiëren. Anderen gebruikten hun groep om actief te discussiëren over politieke onderwerpen, als manier om onderdeel te worden van de groep. In weer andere communities had nieuws geen duidelijke sociale functie en werd het delen of bediscussiëren van nieuws juist als not done ervaren.

Opvallend: naarmate sociale banden tussen mensen in WhatsApp groepen zwakker waren en de groepsleden minder gemeenschappelijke interesses hadden, speelden nieuws en actualiteiten een grotere rol. Dit benadrukt de sociale functie van journalistiek en de mogelijkheid voor nieuws om sociale verbondenheid tussen mensen te stimuleren.

Gevolgen

De verschuiving van gebruikers naar dark social media maakt het lastiger voor nieuwsorganisaties om nieuwsverhalen op grote schaal te verspreiden. Op een meer besloten platform als WhatsApp gaat een bericht minder snel viral dan bijvoorbeeld op Facebook.

Daarnaast kun je je afvragen wat de toenemende populariteit van dark social media betekent voor de democratische rol van de nieuwsmedia. Publiek debat stimuleren tussen verschillende groepen in de samenleving gaat immers een stuk lastiger als die discussies plaatsvinden achter gesloten deuren, in communities die niet toegankelijk zijn voor buitenstaanders. Het faciliteren van zo’n “publieke connectie” en tegelijkertijd garanderen dat gebruikers een begrip kunnen ontwikkelen van nieuwsonderwerpen in een omgeving die ze als veilig ervaren, is daarmee een belangrijke toekomstige uitdaging voor nieuwsorganisaties.

Dit artikel is gebaseerd op onderzoek gepubliceerd is in de wetenschappelijke tijdschriften Digital Journalism en New Media & Society.

Joëlle Swart

Dr. Joëlle Swart is postdoctoraal onderzoeker in Media en Journalism Studies aan de RUG.
Profiel-pagina

Chris Peters

Chris Peters is docent en onderzoeker Media en Communicatie aan de Aalborg Universiteit in Kopenhagen.
Profiel-pagina

Marcel Broersma

Prof. dr. Marcel Broersma is professor Media en Journalism Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!