Journalisten die livebloggen doen twee dingen tegelijkertijd: ze verslaan een gebeurtenis onmiddellijk en ze willen het publiek overtuigen dat hun versie geloofwaardig is. Simultaanjournalistiek avant la lettre, dus.

De vraag rijst nu hoe journalisten dat doen: hoe werken zij aan de geloofwaardigheid van hun liveblog terwijl ze op de perstribune bijvoorbeeld een debat verslaan?

De klassieke retorica biedt de journalist drie middelen om in te zetten: ethos, logos en pathos, ofwel:

  1. de indruk die een journalist maakt,
  2. de argumentatie in het verslag, en
  3. de inzet van emotie.

Eén van deze stijlmiddelen – ethos – werd aangetroffen in een onderzoek naar ruim 200 posts in twee liveblogs van NU.nl en het Algemeen Dagblad over de eerste dag van de Algemene Beschouwingen van 2018. Daarin benadrukten journalisten ethos op twee manieren:

  1. door het bieden van context, en
  2. het organiseren van hun eigen neutraliteit.

Deskundigheid door context te bieden

Een liveblog is een semi-live verslag van een bepaalde gebeurtenis, in deze studie een politiek debat. Het is zaak om op te blijven letten en de realiteit, die zich zichtbaar voltrekt, zo geloofwaardig mogelijk te representeren.

Persoonlijke deskundigheid van journalisten werd in beide liveblogs vooral door middel van context opgevoerd – context hier in de betekenis van informatie die wordt opgevoerd, maar niet in dat debat wordt genoemd. De context komt dus van journalisten zelf af. Dat kan op drie manieren gebeuren:

  1. Ten eerste, door te verwijzen naar standpunten of opmerkingen van politici uit het verleden. Als tijdens een debat een opmerking wordt gemaakt, kunnen journalisten deze ‘verdiepen’ of ‘verbreden’ door naar het (recente) verleden te verwijzen.
  2. Een tweede indicator van deskundigheid is de timing waarop die context wordt geboden: namelijk op het moment dat die context relevant is en daadwerkelijk verdiept en verbreedt (en niet pas veel later).
  3. Ten slotte kunnen journalisten hun deskundigheid tonen door te verwijzen naar de toekomst en consequenties van wat politici beweren, bijvoorbeeld hoe groot de kans is dat een voorstel het haalt.

Neutraliteit en afstand

Journalisten kunnen hun neutraliteit actief organiseren door afstand te nemen van een claim. Hoe kleiner de afstand tussen claim en journalist, hoe groter het risico om aan neutraliteit in te boeten.

Bij een journalist die zijn kritiek direct op een persoon of zaak richt is bijvoorbeeld sprake van een kleinere afstand tot de claim dan bij een journalist die kritiek kenbaar maakt via een citaat/parafrase van een ander. In de onderzochte liveblogs zijn zes verschillende niveaus van afstand aangetroffen:

Ten eerste selecteren journalisten zelf wat wel en wat niet wordt meegenomen in een liveblog. Tussen beide liveblogs zaten zo grote verschillen in de verslaggeving over de Algemene Beschouwingen: AD en NU.nl kozen beide voor eigen accenten.

Ten tweede geven journalisten op persoonlijke titel beschrijvingen van een gebeurtenis (in dezen: het debat) en richten zich direct tot hun lezerspubliek met een kwalificatie van een situatie.

Ten derde kunnen de livebloggers ervoor kiezen om te parafraseren. Met name complex beleid wordt dan in eigen woorden samengevat.

Als bronnen negatieve kwalificaties gebruiken, kiezen journalisten ten vierde veelal voor scary quotes door de kwalificatie wél, maar de rest niet tussen aanhalingstekens te zetten. Zo nemen ze geen verantwoordelijkheid voor de kwalificatie, maar wel voor de context.

De grootste afstand tussen een claim en henzelf scheppen journalisten door het toevoegen van volledige quotes  en het binnenhalen van een stem van buiten (het embedden van een tweet, bijvoorbeeld). Met name de laatste strategie – het binnenhalen van een stem van buiten – gebeurde met name in het liveblog van het Algemeen Dagblad via tweets van collegae en een tweet van een CDA-kamerlid. In het blog van NU.nl gebeurde dit niet.

Conclusie

Bij het live verslaan van gebeurtenissen door middel van liveblogs is het zaak dat journalisten geloofwaardig overkomen. Nederlandse journalisten doen dat door middel van hun ethos – de indruk die ze maken. Zij proberen deskundig en neutraal over te komen, wat de geloofwaardigheid van hun blogs ten goede komt.

Dit onderzoek naar liveblogs van het AD en nu.nl over de Algemene Beschouwingen van 2018 heeft uitgewezen dat journalisten hun deskundigheid organiseren door het live nieuws direct van verdiepende en verbredende context te voorzien.

Neutraliteit bereiken journalisten door zoveel mogelijk afstand te nemen van een bepaalde claim, bijvoorbeeld door volledige quotes te gebruiken in plaats van eigen bewoordingen.

Dit onderzoek maakt deel uit van het promotieonderzoek Realisatie en receptie van geloofwaardigheid onder onmiddellijke omstandigheden – liveblogs in Nederlandse media.

Sebastiaan van der Lubben

Sebastiaan van der Lubben is docent politiek op de School voor de Journalistiek in Utrecht. Hij promoveert op geloofwaardigheid in …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!