Kort gezegd is een allegorie een lange metafoor. Als schrijver bedenk je een metafoor voor het onderwerp waar je op een meer begrijpelijke manier over wilt vertellen. Deze metafoor trek je door in je verhaal, of in een deel van je verhaal.

Zo schreef Sarah Haaij in 2016 voor de Correspondent een allegorie over een Thais eiland dat overbelast is geraakt en daarom moet sluiten. Ze vergelijkt de situatie van het eiland met een burn-out en schrijft het verhaal vanuit het eiland. Het eiland vertelt over zijn burn-out en legt uit hoe het zo ver heeft kunnen komen:

“Uitgeput, verbleekt, opgebruikt, dat was ik. Volledig overspannen. Als de zon ‘s morgens opkwam, dacht ik maar één ding: laat me, ik ben er niet. Het vooruitzicht dat ik me die dag weer van mijn beste, ongerepte, bountykant moest laten zien, bezorgde me al hartkloppingen.”

Helpt ons begrijpen

Over het effect van een allegorie op de lezer is weinig bekend. Het in 2014 verschenen boek The Power of Metaphor Examining Its Influence on Social Life van een drietal Amerikaanse onderzoekers leert ons wel dat metaforen ons helpen om dingen beter te begrijpen. Daarnaast halen metaforen een abstract onderwerp dichter bij onze ‘natuur’.

Zo is uit eerder wetenschappelijk onderzoek gebleken dat bij het horen van een metafoor het hersendeel geactiveerd wordt, dat ook geactiveerd wordt bij de het horen van de metafoor in diens letterlijke betekenis. Zo wordt bij het horen van de metafoor ‘that was a rough day’ het hersendeel geactiveerd, dat ook geactiveerd wordt wanneer we een ruw stukje leer voelen. Door een abstract onderwerp te veranderen in een metafoor begrijpen we het beter én komt het dichter bij ons gevoel en onze lichamelijke ervaring.

Uit de analyse van het artikel van Haaij die ik het in kader van mijn afstudeeronderzoek heb uitgevoerd, blijkt dat de lezer door middel van de gebruikte allegorie met het eiland mee kan leven en het eiland begrijpt.

Feiten eerst

Wanneer je als journalist een allegorie wil inzetten, is het belangrijk om eerst de feiten van het verhaal goed op orde te hebben. Dit is belangrijk, omdat je vanuit de feiten gaat zoeken naar een goed passende allegorie.

Wanneer je vanuit een allegorie naar de feiten toewerkt, bestaat een kans dat bepaalde feiten die niet binnen de allegorie passen uit het verhaal weggelaten worden. Dat is niet de bedoeling; de feiten blijven altijd belangrijker dan de allegorie. Pas als het verhaal feitelijk klopt kun je aan het creatieve proces beginnen.

Drie manieren om tot een allegorie te komen

Voor mijn afstudeeronderzoek heb ik interviews afgenomen met journalisten die het stijlmiddel allegorie toegepast hebben in hun stukken. Uit deze interviews en mijn literatuuronderzoek zijn drie verschillende manieren naar voren gekomen, waarop een allegorie gecreëerd kan worden.

  1. Analytisch
    Ten eerste kun je de allegorie analytisch uitdenken. Hierbij zoek je bewust een goed passende vergelijking bij het verhaal dat je allegorisch wilt vertellen. Je komt dus met een abstract onderwerp dat je wilt vereenvoudigen door middel van een allegorie of je wilt een bepaald onderwerp dat ver van de lezer afstaat dichterbij halen door een allegorie te gebruiken waarin de gemiddelde lezer zich kan inleven.Het is belangrijk om je onderwerp zelf eerst goed te begrijpen. Ga daarna op zoek naar objecten/gewoonten/activiteiten waarmee je het abstracte concept uit kunt leggen. Zorg ervoor dat hetgeen waarmee je de vergelijking maakt iets is dat wél goed te begrijpen is. Wanneer dit lastig is, probeer dan terug te gaan naar de basis. Wat gebeurt er? En waarin zie je zo’n zelfde proces of eigenschap terug in het dagelijks leven?

    Wanneer je een allegorie-onderwerp gevonden hebt, is het belangrijk om te kijken of hij echt klopt. Controleer stapje voor stapje of de gebruikte allegorie en het abstracte onderwerp echt overeenkomen. Is dit niet zo? Zoek verder en vraag je hierbij af: waar liep het spaak? En welk voorbeeld is er te vinden waarin dit wel voorkomt? Op deze manier kom je al brainstormend uit bij een passende allegorie. Je kunt hem ook nog laten testen door iemand anders. Zo weet je zeker dat de allegorie niet alleen voor jou logisch is, maar ook voor anderen verhelderend is.

  2. Spontaan
    Ook kun je spontaan op een allegorisch idee komen. Je schrijft een stuk over een bepaald onderwerp en ineens schiet je een vergelijking te binnen. Dat is natuurlijk prachtig, maar het is niet te sturen.Wel zijn er tips om dit soort creatieve invallen te vergroten en zelf dit proces op gang te helpen. Zo kun je bijvoorbeeld aan de hand van een willekeurig woord ideeën verzamelen om bij een allegorie uit te komen voor jouw onderwerp. Eigenlijk start je dan vanuit de brainstormfase (zoals hierboven beschreven) en werk je op deze manier toe naar een passende allegorie.
  3. Geïnspireerd
    Ten slotte kun je geïnspireerd raken door iets buiten jezelf. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren in een interview of door de verschillende elementen in een verhaal die je aan een alledaagse object/activiteit/gewoonte doen denken. Check ook dan of de allegorie daadwerkelijk klopt en of een andere vergelijking niet beter zou volstaan.

Denk aan het publiek

Bij het schrijven van een journalistieke allegorie is het belangrijk dat je publiek centraal staat. De allegorie zelf is niet het doel van schrijven. Het doel is dat het publiek door jouw allegorie het onderwerp beter begrijpt.

Sta er ook bij stil dat een metafoor mensen kan beïnvloeden, zoals uit meerdere onderzoeken [pdf] is gebleken. Het is daarom belangrijk een zo objectief mogelijke allegorie te gebruiken. Een onderwerp dat niet heel negatief of positief bekend staat, maar vrij neutraal bij de lezer binnen zal komen.

Houd het journalistiek

Een allegorie is in wezen fictie. Je vertelt een verhaal voortkomend uit jouw fantasie, dat je gebruikt ter illustratie van daadwerkelijke feiten. Zorg ervoor dat de lezer dit weet. Dit kun je doen door het bijvoorbeeld in de inleiding te benoemen.

Ook kun je dit duidelijk maken door de publicatieplaats van de allegorie: de lezer weet dat een journalist in een column meer vrijheid heeft.

Ten slotte is het belangrijk dat een allegorie verheldert, goed past bij de feiten en goed te begrijpen is.

Elsina Neutel

Elsina Neutel heeft journalistiek gestudeerd aan de Christelijke Hogeschool Ede en schrijft nu als freelancer artikelen voor het …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!