Podcasts creëren een nieuwe dimensie voor journalisten om een intieme band op te bouwen met de luisteraar. Dit zorgt voor journalisten die experimenteren met het bij elkaar brengen van nieuws en achtergronden naast hun persoonlijke levensverhalen. Journalisten slaan dus het auto-etnografische pad in.

Auto-etnografie is een onderzoeksmethode waarbij persoonlijke ervaringen worden beschreven en geanalyseerd om culturele ervaringen beter te begrijpen.

Auto-etnografie is een begrip afkomstig uit de sociologie en bevat elementen van etnografie en autobiografie. Binnen de journalistiek komt dit al tot uiting in de geschreven pers op redacties en in boeken. Aan de andere kant verschijnen er fotodagboeken en egodocumentaires in dit persoonlijke genre.

De journalist als ervaringsdeskundige

In een samenleving waar misleiding door fake news de nieuwe norm is, zoeken we de realiteit in persoonlijke verhalen. Een logisch gevolg; de journalist die eigen ervaring deelt. Want de wereld waarin we leven draait om het individu en zijn of haar behoeftes. Op social media delen we wat ons bezighoudt. We laten dat graag zien. Op YouTube geven vloggers een kijkje in hun dagelijks leven. Ook reality tv gooit hoge cijfers. Het dagelijks leven van deze mensen doet ertoe en daarom zijn onze ervaringen ook het delen waard.

Daarom de vraag; als de samenleving zo verlangt naar persoonlijke verhalen, waarom zouden we dan niet onze eigen realiteit toevoegen aan de werkelijkheid? Het kiezen van onderwerpen uit ons persoonlijke leven brengt een ervaringsdeskundigheid met zich mee die ons in staat stelt om ook als een expert op te treden.

Backstage-pas

Neem Journalisten Lynn Berger en Jair Stein die samen de podcast De Tweede: op zoek naar het standaardgezin maakten. Hierin vertellen zij verhalen uit hun gezinslevens. Voor Berger was het delen van haar eigen ervaring een logische stap: “Ik had vragen over dit onderwerp die ik niet beantwoord kreeg in de bestaande literatuur. Toen besloot ik om mijn persoonlijke zoektocht als ruggengraat te gebruiken om kennis uit verschillende wetenschapsgebieden met elkaar te verbinden.”

Stein legt uit hoe hun auto-etnografische aanpak meerdere voordelen met zich mee bracht: “Op ons onderwerp lag een taboe, waardoor weinig mensen erover wilden vertellen. De ervaringen van Lynn en mij verschilden van elkaar, wat zorgt voor een divers geluid. Wij wilden er wel over vertellen en hadden hierdoor het voordeel van ‘acces all areas’; een soort backstage pas, omdat je het centrum bent van je eigen leven. Toen ik mezelf tot een hoofdpersoon maakte kon ik alle connecties om mij heen meenemen.”

Een goede podcast is transparant

De podcast is een uniek medium dat op zichzelf staand al zeer persoonlijk is en zich hierdoor uitstekend leent voor de journalist die auto-etnografisch werk maakt. Volgens NTR-podcastdokter Marion Oskamp zit dit hem in de vorm van het medium: “Voor een podcast hoef je geen script te maken en versprekingen hoef je niet weg te halen. Je deelt je emotie, de opwinding, blijdschap maar dus ook de mislukkingen. Een podcast is intiem en hierbij hoort transparantie. Je ziet hier een duidelijk parallel met social media, daar hebben mensen ook het hart op de tong. Vaak ongefilterd worden verhalen of gebeurtenissen gedeeld, feiten en meningen lopen door elkaar. In een goede podcast leer je de presentator altijd een beetje kennen.”

Een stem die praat in iemands oor over eigen ervaring, versterkt de persoonlijke dimensie. Er is iets wat in stemmen zit dat beelden kan oproepen, juist als je geen beelden ziet. Een stem kan stilvallen, volume aanpassen, breken of een octaaf overslaan. Nikki Dekker maakte de podcast De oppas en ik over het grijze gebied tussen onprettige seksuele ervaringen en seksueel misbruik. Zij ontdekte dat een podcast laagdrempelig is om over intieme dingen te praten: “Je wordt niet gezien of aangestaard. De luisteraar kan zich beter identificeren met enkel een stem dan met het complete uiterlijk van de verteller.”

Zorgvuldige aanpak

We naderen een spanningsveld wanneer persoonlijke ervaring in een journalistieke productie wordt verwerkt. Want traditionele journalistieke idealen als objectiviteit en onafhankelijkheid moeten worden heroverwogen.

Betrokken journalisten als Lynn Berger streven niet naar de rol als alwetende objectieve verteller, omdat zij niet geloven dat de objectieve waarheid bestaat: “Het produceren van een egopodcast werkt het beste als je eigen ervaring opvoert omdat je nu eenmaal onderhevig bent aan ‘krachten’ of ‘bewegingen’ van een samenleving die de moeite van het onderzoeken waard zijn. Jouw ervaring is niet zozeer interessant omdat je zelf zo bijzonder bent, maar omdat jij net als iedereen in een samenleving leeft die op een bepaalde manier invloed op je heeft. Die ervaring kan je gebruiken om naar die grotere wereld te kijken.”

Adviezen voor het maken van een egopodcast

Voor een journalist vraagt het maken van een auto-etnografische productie om zorgvuldig handelen. Het persoonlijke en journalistieke moet in balans blijven. Uit gesprekken met journalisten die een egopodcast maakten, kwamen tips voort. Vijf tips voor de journalist die interesse heeft in het delen van zijn eigen ervaring in een podcast:

1. Maak de podcast geen therapiesessie

Naast een hoofdpersoon ben je vooral journalist en maker. Bewaak de journalistieke relevantie in het dienen van een groter maatschappelijk doel. Het risico in de productie van een ego-document is dat je anderen gaat vertellen hoe de wereld in elkaar zit. Vermijd die ego-trip, het mag nooit enkel een persoonlijke kwestie worden. Dramatiek staat niet gelijk aan een goed verhaal is. De podcast moet geen persoonlijke therapiesessie zijn. Blijf opzoek naar de relevantie voor het grote publiek. Als jouw onderwerp te gespecialiseerd is dan wordt de instapdrempel voor de luisteraar te hoog.

2. Ontdek je impact

Een persoonlijk verhaal versterkt de journalistiek, omdat er iets voor je op het spel staat en je veel meer gedreven bent om iets tot op de bodem uit te zoeken. De luisteraar voelt dat ook en hierdoor krijgt het verhaal meer gewicht. Jouw persoonlijke verhaal kan anderen inspireren en empathie bijbrengen voor een hele groep mensen. Besef dat het delen van jouw persoonlijke ervaring deuren kan openen voor anderen om dit ook te doen. Jouw kwetsbaarheid heeft impact.

3. Wees je bewust van je interne regisseur

Als journalist en verteller is het van belang om jouw interne regisseur te ontdekken. Besef dat je kunt sturen door af te wegen wat je zegt tijdens de opnames of in de voice-over. Een interne regisseur bewaakt je imago, is op zoek naar spanning in het verhaal en legt een filter over de werkelijkheid om verbanden te zien en zo het verhaal te ontdekken.

Besef dat het invloed op je gaat hebben om zelf materiaal te zijn voor een podcast. Het betrekken van een gezin, familie of vrienden in de productie roept soms lastige vraagstukken op. Het toepassen van censuur is als journalist nooit wenselijk, dus stel bewuste grenzen om dierbaren te beschermen. Laat mensen meekijken en luisteren tijden het productieproces. Het is goed om je eigen blinde vlekken te toetsen bij andere mensen voordat je het product de wereld instuurt.

4. Zet de feiten voorop

Vergeet nooit je verplichting aan de waarheid. Het delen van persoonlijke ervaringen is geen vrijbrief om zelf elementen te verzinnen. De feiten en alles wat je zegt moet kloppen. Het mooie aan een egopodcast is dat je over die feiten mag vertellen hoe je aan ze bent gekomen. Wees transparant over je onderzoek en deel ook wat er misging. Auto-etnografie helpt om aan de luisteraar te laten horen wie je bent en wat je drijfveren zijn. Hiermee heeft de luisteraar handvaten voor eigen interpretatie.

5. Geef jezelf nooit helemaal bloot

Accepteer dat mensen je gelijkstellen aan je personage in de podcast. De keuze om een persoonlijk verhaal te delen betekent niet dat je alles van jezelf moet weggeven. Dit is goed om in je hoofd te houden als je werkt met emotionele materie. Blijf bij jezelf, juist wanneer je optreedt als verteller in een podcast. Houdt in het proces de balans vast tussen wat persoonlijk of journalistiek is.

Iris Zwart

Iris Zwart is freelance journalist. Voor haar afstudeeronderzoek aan de Christelijke Hogeschool Ede deed ze onderzoek naar egopodcasts in …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!